VoyForums
[ Show ]
Support VoyForums
[ Shrink ]
VoyForums Announcement: Programming and providing support for this service has been a labor of love since 1997. We are one of the few services online who values our users' privacy, and have never sold your information. We have even fought hard to defend your privacy in legal cases; however, we've done it with almost no financial support -- paying out of pocket to continue providing the service. Due to the issues imposed on us by advertisers, we also stopped hosting most ads on the forums many years ago. We hope you appreciate our efforts.

Show your support by donating any amount. (Note: We are still technically a for-profit company, so your contribution is not tax-deductible.) PayPal Acct: Feedback:

Donate to VoyForums (PayPal):

01/21/21 14:16:18Login ] [ Main index ] [ Post a new message ] [ Search | Check update time | Archives: 123456[7]8 ]


[ Next Thread | Previous Thread | Next Message | Previous Message ]

Date Posted: 07/12/01 22:14:19
Author: Alimjan Idiris
Subject: UKY toghrisida oylighanlirim-3

From: "Alimjan Idiris"
Date: Fri Dec 22, 2000 3:34 pm
Subject: UKY toghrisida oylighanlirim-3



Aldinqi e-maildiki nurghun hetler eniq korulmey qalghacqa, bu e-mailni qayta ewetixke mejbur boldum, toghra cuxinersiler)

(Towendikiler UIY xeklide yezildi, lekin UKY ning eng ahirqi nusfhisi elan qelinfghan haman UKY da yezix pilanidimen)

UKY ning a (umlaut) heripi toghrisida: UKY diki gah(umlaut) bilen geh(geyiqh tiki geh) ning tilimizdiki ixlitilix castotisini kozde tutsaq, aldinqisi keyinkisidin helila yuqiri, xunga yazghandimu, het urghandimu, oqughandimu waqtimizni alidighan heliqi gah(umlaut) bilen gemgekh digen sozdiki geh ipadiligice, uni biwaste addila qilip geh bilen ipadilep, eksice ixlitilix qetim sani nispiy az bolghan geyiqh tiki geh ge umlaut ixlitimizmu yaki ustige birer belge qoyimizmu yaki bolmisa baxqa qox herp bilen ipadileymizmu (?), qisqisi baxqa usulni oylixip baqsaq qandaq bolar? Hazirqi KUY diki geh (geyiqh tiki) heripi yeziqimizda beribir az ixlitilgecke, uni qoxma herp bilen ipadilisekmu kop awariciliq elip kelmesliki mumkin. Eger gah ning ustige umlaut qisturup gemgekh tiki geh ni ipadilexke ixlitimiz disek, bu herpning yeziqimizdiki ixlitilix castotisi helila yuquri bolghacqa, het kirguzuxke (we yezixqa) waqt ketkudek, hem umlaut belgisining toliliqidin hetning guzellikige we uni oquxqimu tesir yetidiken. Bu belkim IPA qanuniyitige ance mas kelmeydu deydighanlarmu ciqixi mumkin, azraq mas kelmise nime boptu? Yeziqimizni IPA putunley mas kelturup ipadileymiz disek, Uyghurcidiki bir necce alahide tawuxni ixletmisek bolidu. IPA ni koprek asas qilghinimizghu nahayiti yahxi ix, bu bizning bundin keyinki helq-araliq til-yeziq olcimige uyghunlixip mengiximizghighu paydiliq, lekin helqimiz icide emiliy omumlaxturux we uningdin paydilinix nuqtisidin qarighanda, UKY diki gah (umlaut) ning ornigha biwaste geh (umlautsiz) ni ixlitip, UKY diki geh ning ornigha geh (umlaut) ni yaki baxqa herpni ixlitixni oyluxup korsek qandaq digen oydimen.
UKY ning gzhh heripi toghrisida: UKY diki gzhh ning ixlitilixi ance muwapiq emestek qilidu. Gerce UKY diki baxqa qox herplerdin gchh we gghh larni KUY da qetfI saqlap qalghan teqdirdimu, gzhh ni ozgertiwetmisek bezi mesililerni kelturup ciqiridighandek qilidu. Hetning guzelliki we ixlitilix castotisi jehettin eytqanda UKY diki gzhh ni muxu peti qollansaqmu kop mesile tughdurmaydighandek korinidu, lekin UKY gha yekke halda qarimastin, uni baxqa yeziq muhiti bilen baghlap turup analiz qilip korsek, bezi toqunuxlarning yuz berix ehtimalliqini hes qilalaymiz. UKY diki gzhh bilen Henzu tilining pinyini gzhh otturisida asanla toqunux yuz beridighandek qilidu. Cunki, Henzu tili Xinjiang xaraitida biz ugenmisek bolmaydighan hokumet tili bolghacqa, bu mesilige nisbeten obektip qarimisaq bolmaydu. Biz Henzu tili bilen herkuni ucrixip turmisaq bolmaydu, bu emiliy realliq. Del muxu Henzu tilida bizning UKY diki gzhh heripi bilen qerixqandek, gZhongguoh diki gzhh heripi nahayiti kop ucraydu. Alayluq, yer isimliridin gZhongguo, Guangzhou, Zhengzhouh; adem isimliridin gZhu Rongjih digenlergege ohxax hetler jumle xeklidila emes belki yekke halettimu u yer bu yerde kozimizge ciliqip turidu.. Henzuciki her hil yer we adem isimlirini ixletkende, daim oylimastinla eslidiki penyin haliti boyice yezip taxlax ehtimalliqimiz nahayiti yuquri, bolupmu Henzu tili sawati barlarning kopuncisi xundaq yezixqa konup ketken, xunga UKY diki gzhh ni yeziqimizgha qoxiwalmay, balilirimizgha Henzuce ugetkende, gBalam, mawu ezf ning keynige ehf kelgen herpni Henzu tilida uluq eZhongguof diki ezhf dep oquymiz-jumu, Uyghurcidiki ejf ni kikirtikingni qorup turup tawax ciqarsang Henzucidiki ezhf ciqiduh dep ugutup qoysaqla kupaye. Henzuce pinyin ugenfgenler Henzuci pinyindiki gzhh ni herhalda yeqinlaxturup oqiyalaydu, eksice Henzuce pinyin ugenfmigenler bolsa uni Uyghurcidiki ejf tawuxigha ohxitipraq oqusa bolidighanlighinimu bilmeydu. Bilmeydighanlargha nisbeten eytqanda, Henzucidiki gzhh ni Uyghurcidiki gjh tawuximizgha ohxitip oqiyalmasliqi cong mesilimidu yaki uni KUY diki oquluxi boyicila gzhornalh diki gzhh gha ohxitip hata oqup yurgini cong mesilimu? Hata oqup yurgendin kore, oquyalmayla qoyghan tuzuk. Dimek, Henzuce pinyindiki gzhh bilen KUY diki gzhh ning otturisida nahayiti asanla toqunux kelip ciqixi ehtimalgha nahayiti yeqin. Bu conglardin bekraq godek balilarning Henzuce ugunuxigimu zor tesir korsitidu. Dimek, KUY diki gzhh bolsa het guzelliki jehettin siler eytqandek melum asasi bardek qilsimu (mesilen, qoxma herplerning hemmisi ghh bilen ahirlaxturux digen ozgice iddie), lekin bundin keyin Henzu tili we Enfgliz tili bilen bolghan gbardi-keldih jeryanida azdur-koptur guquxmasliqh elip kilixi mumkin. Xunga muxularni kozde tutup, uni UIY diki gzjh bilen ipadilemduq yaki baxqa xekilde ipadilemduq, bir oylixip baqsaq. Nawada uni gzjh bilen ipadilisekmu, bu herpning tilimizda qollinilix qetim sani az bolghacqa, omumiy guzellikke kop tesir korsetmeyla qalmastin, belki yuqarqidek bezi toqunux ehtimalliqidin hali bolalaymiz.
c, v: Bu ikki herpni KUY gha qoxup qoysaq artuqqiliq qilmaydu. Bu herpni KUY gha kirguzuxke amal bolmighan teqdirdimu, nime ucun ulardin unumluk paydilinip, nowettiki ghet sani kirzisih , yeni 26 latince herptinla paydilanfghanda KUY ning gbir fonimagha bir herp berishh pirinsipini qanaetlendurux qeyin digen mesilini azraq bolsimu hel qilmaymiz? Ularning birersini bolsimu Uyghurcidiki alahide tawuxluq heripimizni ipadilexke ixlitixni oylixip korsek qandaq? Waris ependi aldinqi hetide gch we gvh ni KUY gha kirguzuxning muwapiq emeslikini dawli bilen sozlep kilip, gc ning ikki hil oquluxini 8 miliyon Uyghurgha cuxendurux qeyinh dep yeziptu, undaqta qipqalghan gvh ni ixlitixni oylap baqsaqcu? Uni het tahtisida bikar gqarawulluqhqa qoymay, yuqirida tekitlep otken gherp sani yetixmeslikh mesilisini yenggillitixke urunup kormemduq? Men Waris ependining gbaxqa ahwallarda evf ni ewf gha boysundurup ketsek boliduh diginige qoxulimen, xundaq bolghanda gvh ni ayrim herp supitide ixlitixke tehimu imkaniyet tughulidu. Mesilen, UIY diki ghh ning ikki hil oqulup qilix mesilisini hel qilix ucun gvh din paydilinip gheselh diki ghh ni ipadilisek bolidu (mesilen, vesel). KUY dikidek ghamh ni gxamh dep yezip pinyin asasi barlarning mujimellikini qozghighice, gheselh diki ghh ning ornigha gvh ni seplep, ghorazh diki ghh gha ghh ni qaldursaq qandaq bolar? Qisqisi, mening tekliwim, kompyuter het tahtisidiki bu ikki herp gch bilen gvh din hec bolmighanda birersidin bolsimu unumluk paydilinayli.
UKY diki gshh: bu herpke nisbeten nime disek bolar? Helqaraliq transfiksiye jehettin qarighanda muwapiqtek, ozimizning aditimiz we bu herpning yeziqimizdiki castotisi, het guzelliki, oqux-yezix qolayliqliqi jehettin qarighnda qamlaxmighandek qilidu. UKY diki gshh ning tilimizda ixlitilix castotisi jehettin eytqanda, uni jup herp xekilde emes belki taq herp xekilde qollinalighan bolsaq, het urux, het yezix surfitige kapaletlik qilinipla qalmastin belki hetning hejmini kemeytixtimu kop ehmiyiti bolar ikentuq. Bu herp UIY diki gxh bilen ipadilense, het nahayiti ihcam, korkem korinidu hem yezix we oquxqimu qolayliq, xundaqla pinyin sawati barlarmu KUY elibesini alahide ugunup olturmayla asan qobul qilalaydu. UIY bilen yezilghan ghamh digen sozni KUY bilen gxamh dep yezixqa konux bolsa pinyin sawadi barlargha nisbeten eytqanda birqeder qeyin bolupla qalmastin, belki Henzuce we Enfglizce ugenfgucilergimu melum qeyinciliqlarni elip kelidu. Xunga, KUY diki gshh ni UIY diki gxh bilen, KUY diki gxh ni UIY diki ghh bilen, UKY diki ghh ni baxqa herp (mesilen, v) bilen ipadilexni oylixip baqsaq digen umittimen.
Dostlarning qimmetlik waqtini yene bir qitim elip salghanliqim ucun epu soraymen.

Alim

[ Next Thread | Previous Thread | Next Message | Previous Message ]


Forum timezone: GMT+2
VF Version: 3.00b, ConfDB:
Before posting please read our privacy policy.
VoyForums(tm) is a Free Service from Voyager Info-Systems.
Copyright © 1998-2019 Voyager Info-Systems. All Rights Reserved.