Cingghiz Aytmatofqa ocuq het(2) -Abdurehim Ablet -- Edibiyat Gulzari

[ Show ]

Support VoyForums

[ Shrink ]

VoyForums Announcement: Programming and providing support for this service has been a labor of love since 1997. We are one of the few services online who values our users' privacy, and have never sold your information. We have even fought hard to defend your privacy in legal cases; however, we've done it with almost no financial support -- paying out of pocket to continue providing the service. Due to the issues imposed on us by advertisers, we also stopped hosting most ads on the forums many years ago. We hope you appreciate our efforts.

Show your support by donating any amount. (Note: We are still technically a for-profit company, so your contribution is not tax-deductible.) PayPal Acct: Feedback:

Donate to VoyForums (PayPal):

[ Login ] [ Main index ] [ Post a new message ] [ Search | Check update time | Archives: 1, 2, 3, [4] ]

[ Next Thread | Previous Thread | Next Message | Previous Message ]

Date Posted: 17:27:22 06/12/01 Tue
Author: hiyali
Subject: Cingghiz Aytmatofqa ocuq het(2) -Abdurehim Ablet

************************************************************"Xinjang Medeniyiti" Zjornilining 2001-yilliq 3-sanidin *******************elindi *********************************

*********** Dawami************

"Merkiziy Asiyaliqlar 21-esirde yaxiyalamduq ?"
Biz bu sualni dunyawi texkilatlardin , hakimiyet bexidiki yuqiri derijilik Gerazjdanlardin , mewjud qanun-tuzumdin soraxning ornigha , yotisidin kesiwelinghan bir parce goxini koturuwelip asmandiki "Huma Quxi"ni "geh-geh" dep caqiriwatqan omumi ottura asiyliqlardin - mutehessis-alimdin , dehqan-padicighice , Mescit munberliride tebligh qiliwatqan hatiplardin ixci , nawayghice , peylasoplardin milyonerlarghice , qisqisi , yette yaxtin yetmix yaxqice bolghan her bir Ottura Asiyaliqtin soriximiz , hettaki hudagha qandaq usul bilen jan teslim qilixni bilelmeywatqan sekrattiki qeri caldin tartip Anining quciqidin ayrilip emdila temtilexni oginiwatqan godekkice soriximiz kerek . Cunki Biz sohbetdixingiz Osman'ahun Ibrahimof eytqandek , Ejdad , Etiqad , Medeniyet , Zemin ortaqliqigha ige kixilermiz . Yuqiriqi sualgha ularning her biridin : "Hey ... Qandaq bopketerkin" degendek zeip , qullarce jawabning ornigha : "Biz coqum yaxiximiz kerek !" deydighan merdane-muressesiz hitabni eliximiz lazim . Mana bu bizning kelgusi esirlerdiki tereqqiyatimiz , hayatimizning heqiqi kapaliti .
Yoldax Cingghiz Torequliwic , melum bir etiqad , idiye ortaqliqi bolmisa , bir rayondiki bir helqni hayat wastiliri bolghan maddiy xertler hesabigha teqdirdaxliq tuyghusigha kelturuxning besi muxkulliki manga qarighanda sizdek dunyawi xohretlik yazghucigha huddi kundek roxen heqiqet . Yene xundaqla etiqadning "Zorlap elip beridighan hotunemse"likimu sizning bilix dairingizdin mustesna emes . Marksizimdin ibaret etiqad nezeriyisi oz zamanisida eng cong emperiye - Sabiq Sowet ittipaqini wujudqa kelturgen bolsa , bizning wetendimu 56 milletni ittipaqlaxturup buyuk Jonghua helq jumhuriyitini royapqa ciqardi .
Epsuski , Yoldax Aytmatof , "Dunyadiki tunji proletarlar doliti" 74 yaxqa kirgende parcilandi . Moskwadin taki Berlin temighice bolghan Marksizim leniyisi berbet boldi . Putkul dunyadiki 1 Milyard 300milyon kommunizim jengcisining muqeddes jayi - London Haygit qebristanliqida Proletariyat ilmining asascisi yoldax "Marksning qebrisige gul qoyup ziyaret qilidighanlardin peqet Marksning ewrisi Antoniy Marksla qaldi" . Marksizim peqet we peqet bizning wetendila ozining sapliqi , pak-ghubarsizliqi bilen ixci-dehqanlarning menpeetige wekillik qilip , putkul dunyagha Marksizimda izcil halda cing turalaydighan dolet hem milletlerningmu barliqini namayix qilip , hokumran orunda turup keliwatidu .
Yoldax Aytmatof , Ottura Asiyaning uniwersal birliki ucun tuziliwatqan tohtam , xertname , ittipaqlarning emeliy kucining bolmasliqi , rayonlar ara hemkarliqni tar menidiki hususiy menpeetperes hakimiyetning ceklep qoyuwatqanliqi , koz aldimizdiki ijtimaiy ehlaqning xiddet bilen buzulup ketiwatqanliqi - bu rayon helqlirining Marsizimdin keyinki etiqad , idiyisidiki tewrinixning yeni etiqad krizisining eghirliqining roxen inkasi .
Hox , bu rayon kixilirini qeni qaysi muqeddes idiye xertsiz ortaqlaxturalaydu ? Her hil menpeet toqunuxliridin halqighan heqiqi ittipaqliq we qerindaxliq tuyghusini kim yetkuzeleydu ?
Yoldax Aytmatof , aldinqi esirning 80-yillirida siz "Qiyamet" romaningizni elan qilip , "Alimiy tepekkur"ingiz bilen insaniyetning teqdirini yexip , edebiyat sepide ghulghula qozghap dunyani tewrettingiz . Bolupmu romaningizdiki "Hiristiyan muhlisi Abdiyning baghri tax kixilerge dehxetlik qirghinni tohtutux telipini qoyghanliqi we xu kixiler teripidin krest xekildiki xekildki derehke esip olturulgenliki"ni teswirlep , az kem ikki ming yil ilgiri insanlarning wehxilikidin krestqa mihlap olturulgen Eysa eleyhisalam bilen teqdirdax "Hazirqi zamandiki Eysa obrazini yaritip , mehribanliqning insaniyetning ozini qutuldurixidiki birdinbir ciqix yoli ikenligni korsetti"ngiz we "Ademlerning ezeldin qeliplaxturulghan dunya heqqidiki oy-pikrige qarxi turup , dolet , millet , sinip , siyaset , iqtisad we medeniyettin halqip , hemme alimiy kengliktin dunyagha yengiwaxtin baha berix"ni texebbus qildingiz .
Yoldax Aytmatof , esingizdimikin , 16-esirdin tertip 20-esiring baxlirigha qeder Ruslar Qazan , Ottura Asiya rayonida "Ruslaxturux" , "Hiristi'anlaxturux"tek asmilatsiye siyasitini yurguzdi we bu jeryanda "Musulmanlarni oz jemiiyitige qoxuwelix" ucun Mescit we Medrislerni taqap , wehpilerni bikar qilip , Cerkowlarni koplep bina qildi" . Ular bu zemindiki helqlerni "Ya hristian dinigha bey'et qilixqa yaki oz imtiyazliridin waz kecixke zorlidi . Hiristiyan dinigha kirmigen helqlerni oz yurtliridin mejburiy heydep ciwirip , Ularning munbet terilghu yerlirini rus kocmenlirige bolup berdi"(Gawin Hambili : "Ottura Asiya tarihining ocerki" Xangwu(Soda)nexriyati 1994-yil beyjing nexri) . Yerlik helq ruslarning bu hil asmilatsiye siyasetlirige qarxi esirler boyi qanliq kurexlerni dawamlaxturup keldi . Necce yuzming helq helq oz etigadini saqlap qelix ucun qan-yaxliq kecurmixlerni baxtin kecurdi .
Yoldax Aytmatof , Aldinqi esirning baxlirigha qeder dawamlaxqan bu ecinixliq tarih bugunning eyniki bolalarmu ? Yaki oz rawajini izdermu ? Sizning "Alimiy Tepekkuri"ingizgha ilham behx etken hadisilerde hezrirti Eysaning "Injil"diki : "Duxmininglarni soyunglar , Behtsizlerge beht tilenglar 28:6" , "Silerge duxmenlik qilghanlargha yahxi muamile qilinglar 29:6" , "Birsi silerning ong mengzinglargha urghan bolsa , Sol mengzinglarnimu ur , dep tutup beringlar . Birsi silerning Capininglarni epketse , konglikinglarnimu yexip beringlar 30:6" degendek aliy insanperwerlik algha surulgen . Bu telimatlargha nisbeten bugunki Hiristianlar : "Bu prinsiplar olcemlik prinsiplar bolsimu , biraq bu biz yaxawatqan yer xaridiki ahelilerni yeteklexke mas kelmeydu . Biz bu prinsiplarni ijra qilalmaymiz , herqandaq ademning ijra qilixinimu umid qilmaymiz , ewladlirimiznimu ijra qilixqa undimeymiz " dep qaraydu . Mana bu "Injil" tutup wezipe tapxuriwalidighan Prezidenttin tartip oz gunahsizliqini "Injil" tutup ispatlaydighan jinayetcige qeder bolghan Hiristian dunyasining muhebbet-nepret qimmitini yoqatqan bezi "Injil" surilirige bergen real bahasi .
Yoldax Aytmatof , Sotsiologiye (Jemiyetxunasliq) we selixturma mezmun qilinghan ilimler , xundaqla dunya Ideologiye tarihidiki sehipilerdin bir millet oz tarihiy tereqqiyati jeryanida Ideologiyidin ibaret bu ustiqurulmining tesiridin mustesna bolalmaydighanliqini congqur hes qilimiz . Bolupmu sen'et we baxqa yengiliq we qandaqtur bir izimlar hesabigha bir millet Ideologiyisige yeniklik qilixning heqiqeten heterlik ehwalliqini herbir eqli roxen , tepekkuri taza yazghucilirimizning segeklik bilen tonup yetixini umid qilimiz .
Yoldax Aytmatof , nime ucun Budda dini Yaponiye , Junggo we Chawxende ohxax bir din bolsimu , halbuki , uc dolettiki netijisi ohxx bolmaydu ? Nime ucun eyni dewrlerde dunya boyice eng tereqqi qilghan Erep-Islam medeniyitini berpa qilip , dunyadiki eng cong imperiyini xekillendurgen Islam dini yeqinqi esirlerge kelgende qumdek cecilghan , Ilim we Medeniyette hesabsiz cekingen Musulmanlar dunyasining xekillinixige sewepci bopqalidu ? Mani dini 8-esir Asiya tarihidiki Eng cong Imperiyelrdin Urhun Uyghur Hanliqining qudret tepixida halqiliq rol oynighan bolsa , nime ucun yatlaxqan Ideologiye bu Imperiyening halakitide merkezlik rol oynap qalidu ? NIme ucun Hiristian dini miladi 2-esirde Rum Imperiyesining qurulixigha xert-xarait hazirlighan bolsa , ottura esirde yawropani Kenez balasigha muptila qilidu ? We yene 14- , 15-esirlerge kelgende paklaxturulghan Hiristian dini Yawropa Edebiyat-Sen'et oyghinix dewrige asas salidu ? Mana bu bir qatar suallar we bu heqtiki jawap bayanlar bir millet , bir rayon helqlirining telim-terbiye sahesidiki erbaplirining hewerdar boluxigha tegixlik bilimlerdur .
Yoldax Aytmatof , Englis : "Iqtisadtiki qalaq dlet Pelsepe jehette birinci Iskiripkini celixi mumkin" degen . Halbuki , bizge tarihtin jughlanghan eqelliy tepekkurning Ghijikini tartixmu mumkin bolmaptu .
Ottura Asiya helqliri Ideologiye tarihida eng kop yenglilaxlarni baxtin kecurgen milletlerdur . Yehudilar bugunge qeder 3200yil ilgiriki Musa peyghember we uning "Tewrat"ini saqlap keliwatidu . Hiristian dunyasimu ikki ming yil ilgiriki meniwi dahiysi Eysani we muqeddes kalami "Injil" ni bazargha seliwatidu . Biz miladidin tartip hesaplighandimu Xaman dini , Zoroastir(Atexpereslik) dini , Hiristian dini , Islam dinini qobul qilip , uzluksiz etiqad yengilap bugunge yetip kelduq .
Yuqiriqi selixturmilardin biz Hiristian ellirining etiqadtiki izcilliqi bilen bizning etiqadtiki kop tereplimilikimizning Gherp we Ottura Asiyaning bugunki dunyawi imtiyazining xekillinixide melum tereplerdin rol oynighanliqini etirap qilmay amalimiz yoq .
Undaqta "Merkiziy Asiyaning birliki heqqidiki idiye" qeyerde ? Biz uni nedin tapimiz ?
Elwette bu idiyini Yawropadin , Amerika qit'esidin yaki Musteqil doletler birlexmiside kunseri kopiyiwatqan Cerkaq munarliridin izdex mentiqisizlik . Coqumki , u idiye muxu zeminda . Bizning yeza qixlaqlirimiz we helqimizning uzaq yillar dawamida xekillendurgen tepekkur qurulmisida. U qandaq xekil , qandaq passip orunda boluxidin qet'inezer , bizdiki saqlinip qalghan birdinbir eng ahirqi ortaqliq . Gep bizning xuni tepiximizda .
Kamali ehtiram bilen :
Qumul xeherici yeza Jigdequduq kentidiki dehqan Abdurehim Ablet

[ Next Thread | Previous Thread | Next Message | Previous Message ]