Create a New Forum Admin Login Member Login Contribute to Voyager Search VoyForums Help Desk VoyForums Exchange VoyForums Directory/Categories VoyForums Homepage VoyForums News FAQ - Frequently Asked Questions

[ Show ]

Support VoyForums

[ Shrink ]

VoyForums Announcement: Programming and providing support for this service has been a labor of love since 1997. We are one of the few services online who values our users' privacy, and have never sold your information. We have even fought hard to defend your privacy in legal cases; however, we've done it with almost no financial support -- paying out of pocket to continue providing the service. Due to the issues imposed on us by advertisers, we also stopped hosting most ads on the forums many years ago. We hope you appreciate our efforts.

Show your support by donating any amount. (Note: We are still technically a for-profit company, so your contribution is not tax-deductible.) PayPal Acct: Feedback:

Donate to VoyForums (PayPal):

[ Login ] [ Contact Forum Admin ] [ Main index ] [ Post a new message ] [ Search | Check update time | Archives: 1, 2, 3, 4, [5], 6 ]

... ö³êàâî ïðîñòåæèòè, ÿê çàïîðîçüêèé â³éñüêîâèé óñòð³é ïåðåòâîðèâñÿ â óñòð³é ×îðíîìîðñüêîãî êîçà÷îãî â³éñüêà.

Íàéá³ëüø òÿæêà ðó¿íà çàïîðîçüê³é ðåãóë³ âèéøëà îä òèõ ñàìèõ ëþäåé, êîòð³ äâàäöÿòü ðîê³â êëîïîòàëèñü íàä ïîíîâëåííÿì ³éñüêà Çàïîðîçüêîãî. Ó ñ³÷í³ 1794 ðîêó ×åï³ãà, Ãîëîâàòèé òà â³éñüêîâèé ïèñàð Êîòëÿðåâñüêèé âèäàëè é îãîëîñèëè óêëàä ×îðíîìîðñüêîãî â³éñüêà ï³ä íàçâîþ «Ïîðÿäîêú îáùåé ïîëüçû». Çðîáëåíî òå áóëî áåç îáì³ðêîâóâàííÿ íîâîãî óêëàäó íà êîçàöüê³é ðàä³ ³ íàâ³òü áåç â³äîìà é áàæàííÿ êîçàê³â. Çàòâåðäæåí³ íà ñâî¿õ ïîñàäàõ âëàäîþ Âåëèêîãî ãåòüìàíà Ïîòüîìê³íà, ï³äâèùåí³ ðîñ³éñüêèìè ÷èíàìè òà îáäàðîâàí³ çâàííÿì êàâàëåð³â, ïðèâ³äö³ ×îðíîìîðñüêèõ êîçàê³â âæå íå õîò³ëè ðàäèòèñü ç òîâàðèñòâîì, ìàþ÷è éîãî çà ùîñü íèæ÷å îä ñåáå, ³ ùå á³ëüøå íå õîò³ëè ìàòè ï³ä ñâîºþ ä³ÿëüí³ñòþ êîíòðîëþ é ç áîêó â³éñüêîâî¿ ðàäè.

Ó âèäàíîìó çàçíà÷åíèì òð³óìâ³ðàòîì «Ïîðÿäêå îáùåé ïîëüçû» çîâñ³ì íå çãàäàíî ïðî â³éñüêîâó ðàäó, òàê íåíà÷å ¿¿ í³êîëè é íå áóëî íà Çàïîðîææ³. Òàêà îäì³íà ö³ëêîì ñòîñóâàëàñÿ äî ïîãëÿä³â ðîñ³éñüêîãî óðÿäó, êîòðèé ùå ç ÷àñ³â öàðÿ Îëåêñ³ÿ Ìèõàéëîâè÷à íåïðèõèëüíå äèâèâñÿ íà ³ñíóâàííÿ ó çàïîðîæö³â â³éñüêîâî¿ ðàäè, ³ ÷åðåç òå, ìîæëèâî, ùî Ãîëîâàòèé ñâî¿ì «Ïîðÿäêîìú îáùåé ïîëüçû» ñêàñóâàâ â³éñüêîâó ðàäó ÷åðåç äîìàãàííÿ òîãî ç áîêó âèùîãî ðîñ³éñüêîãî óðÿäó.

Äàë³ òîé ñàìå «Ïîðÿäîêú» çàáåçïå÷èâ â³éñüêîâ³é ñòàðøèí³, «ÿêî âîæäÿìú íàñòàâíèêàìè», ïðàâî íà «âÚ÷íîå ñïîêîéíîå âëàäÚíiå» çåìëÿìè, ñåáòî çàòâåðäèâ ïðèâàòíó âëàñí³ñòü íà ò³é çåìë³, êîòðà ïî öàðñüê³é ãðàìîò³ áóëà ïðèçíà÷åíà âñüîìó ³éñüêó. Çðîçóì³ëî, ùî ç öüîãî ïî÷àâñÿ ïîä³ë ÷îðíîìîðö³â íà ïàí³â òà êîçàê³â, ÿê ïîâåëîñÿ ç ÷àñ³â Ìàçåïè é íà Óêðà¿í³. Ò³ ïàíè, àáî ñòàðøèíà, ïî÷àëè äîáèâàòèñÿ ðîñ³éñüêèõ àðì³éñüêèõ ÷èí³â, à ÷èìàëî ¿õ âæå é ìàëè òàê³ ÷èíè ùå çà ÷àñ³â òóðåöüêî¿ â³éíè — ³ç òîãî ï³øîâ ïîä³ë êîçàöòâà, ÿê ó ðåãóëÿðíîìó ðîñ³éñüêîìó â³éñüêó, íà îô³öåð³â òà íèæí³õ ÷èí³â. Çðîçóì³ëî, ùî ïðî çàïîðîçüêå òîâàðèñòâî ïðè òàêèõ îáñòàâèíàõ âæå ãîä³ áóëî é çãàäóâàòè.

Íàðåøò³, ïîðóøåíà áóëà çàïîðîçüêà ðåãóëà ùîäî æ³íîöòâà. ѳ÷³, àáî Êîøà, íà Êóáàí³ âæå íå áóëî. Êàòåðèíîäàð, ó êîòðîìó æèëà êîçàöüêà ñ³ðîìà, íå áóâ ѳ÷÷þ, à áóâ ãîðîäîì, ó êîòðîìó æèëî é æ³íîöòâî. Òà é âçàãàë³ ñ³ðîìà, êîòðî¿ ïðèáóëî íà Êóáàíü á³ëÿ 6000 äóø, õóòêî ïî÷àëà çìåíøóâàòèñü ó ñâî¿é ê³ëüêîñò³, ïî÷àñòè âèìèðàþ÷è, ïî÷àñòè æåíÿ÷èñü. Ïðî îñòàííº, ñåáòî ïðî îäðóæåííÿ, äóæå äáàâ òåïåð â³éñüêîâèé óðÿä, áî íàâ³òü ó «Ïîðÿäêå îáùåé ïîëüçû» íà îêðóæí³ ïðàâë³ííÿ íàêèäàâñÿ îáîâ'ÿçîê:

«Äëÿ ðàñïðîñòðàíåí³ÿ ñåìåéñòâåííàãî æèò³ÿ õîëîñòûõú êî æåíèòüáå ïîáóæäàòü». ѳìåéí³ ïîäàòêè, çðîçóì³ëî, çðîáèëè âåëèêèé âïëèâ íà ñêëàä êîçàöüêîãî æèòòÿ, õî÷, íà íàøó äóìêó, ìåíøèé, í³æ ïåðø³ òðè ïðè÷èíè.

Òàêèì ÷èíîì, äÿêóþ÷è «Ïîðÿäêó îáùåé ïîëüçû», íà ×îðíîìîð'¿ ÷åðåç ê³ëüêà ðîê³â îä çàïîðîçüêèõ çâè÷à¿â ëèøèëèñü ñàì³ çãàäêè.

Ò³ëüêè îäèí ðàç çàïîðîçüêà ñ³ðîìà ðàí³øå, í³æ ïîâèìèðàòè àáî çàíåïàñòè äóøåþ, çàõâèëþâàëàñü ³ çðîáèëà ñïðîáó ï³äíÿòè ç äîìîâèíè ñòàðîäàâí³ çàïîðîçüê³ çâè÷à¿. Öÿ õâèëèíà â³äîìà â ³ñòî𳿠ï³ä íàçâîþ «Ïåðñèäñüêîãî áóíòó».

(....)

Äîâãî ìó÷èëèñü ïî òþðìàõ Äèêóí, Øìàëüêî, Ñîáàêàð òà Ïîëîâèé, ïîêè íàðåøò³ ïîâåçëè ¿õ íàçàä ó Êàòåðèíîäàð, äå ìàëî â³äáóòèñÿ êàòóâàííÿ ¿õ. Ò³ëüêè Äèêóí òà Øìàëüêî íå äîæèëè äî êàòóâàííÿ — Äèêóí ïîìåð ïî äîðîç³ äî Êàòåðèíîäàðà, à Øìàëüêî ïîìåð ó òþðì³, ÿê óæå ïðèâåçëè éîãî ó Êàòåðèíîäàð; Ñîáàêàðÿ æ òà Ïîëîâîãî ó Êàòåðèíîäàð³ ïåðåä â³éñüêîì áóëî êàòîâàíî áàòîãàìè, à äàë³ ¿õ ïîòàâðóâàëè, îá³ðâàëè ¿ì í³çäð³ ³ çàñëàëè íà êð³ïîñí³ ðîáîòè ó Ñèá³ð [403]. Òàê áóëà ïîõîâàíà íà Êóáàí³ çàïîðîçüêà âîëÿ, âèáîð÷å ïðàâî ³ â³éñüêîâà ðàäà.

(....)

×èìàëî äîáðîãî ³ çàãàðòîâàíîãî áîðîòüáîþ òîâàðèñòâà äàâàëî çàäóíàéñüêèì çàïîðîæöÿì ×îðíîìîðñüêå â³éñüêî, íàâ³òü ³ ï³ñëÿ ïåðåõîäó íà Êóáàíü. Ïðî öå ñâ³ä÷àòü ÿê íàðîäí³ ïåðåêàçè, ç³áðàí³ ä. Êîíäðàòîâè÷åì ó Äîáðóäæ³, òàê ³ äåÿê³ âàð³àíòè êîçàöüêèõ ï³ñåíü ïðî îä³áðàííÿ çåìåëü ïî Äí³ñòðó:

Äàðóâàëè æ íàì çåìëþ îä Äí³ñòðà äî Áóãó,
À ãðàíèöåþ ïî Áåíäåðñüêó äîðîãó.
Äàðóâàëè, äàðóâàëè òà é íàçàä îä³áðàëè,
À íàøó çåìëþ íà âðàæèõ ïàí³â ðîçäàëè.
Äàðóâàëè, äàðóâàëè òà é íàçàä îä³áðàëè,
À íàñ, êîçà÷åíüê³â, íà Êóáàíü-ð³÷êó çàñëàëè,
À ìè æ, êîçà÷åíüêè, òàì íå ñõîò³ëè æèòè.
Ïîñ³äàëè íà ÷îâíèêè òà é çà Äóíàé ìàõíóëè.