H� nội: chuyện phố cổ, phố l�ng (From Talawas) -- KIEN TRUC SANG TAO

[ Show ]

Support VoyForums

[ Shrink ]

VoyForums Announcement: Programming and providing support for this service has been a labor of love since 1997. We are one of the few services online who values our users' privacy, and have never sold your information. We have even fought hard to defend your privacy in legal cases; however, we've done it with almost no financial support -- paying out of pocket to continue providing the service. Due to the issues imposed on us by advertisers, we also stopped hosting most ads on the forums many years ago. We hope you appreciate our efforts.

Show your support by donating any amount. (Note: We are still technically a for-profit company, so your contribution is not tax-deductible.) PayPal Acct: Feedback:

Donate to VoyForums (PayPal):

[ Login ] [ Contact Forum Admin ] [ Main index ] [ Post a new message ] [ Search | Check update time | Archives: 1, [2], 3, 4 ]

Subject: H� nội: chuyện phố cổ, phố l�ng (From Talawas)

Author:
Nguyen Truong Quy

[ Next Thread | Previous Thread | Next Message | Previous Message ]

Date Posted: 23:20:53 04/29/03 Tue

Nguyễn Trương Qu�
H� nội: chuyện phố cổ, phố l�ng

C�ch đ�y v�i năm, qu�ng 1998 trở về trước, khi mọi người ở đất ngh�n năm đồng loạt ghi nhận gi� trị hiển nhi�n một c�ch "bất th�nh văn" của khu "phố cổ"- khu H� nội 36 phố phường - th� �ng Dương Trung Quốc, với tư c�ch l� Tổng thư k� Hội Khoa học Lịch sử Việt nam v� Tổng Bi�n tập Tạp ch� Xưa & Nay, đưa ra quan điểm: Kh�ng c�n tồn tại một h�nh h�i khu phố cổ ở H� nội v� khu vực gọi l� phố cổ ấy thật ra kh�ng c�n kiến tr�c n�o c� tuổi thọ qu� 100 năm cả! Nghĩa l� l�u nay ta ngộ nhận về những d�y nh� phố h�nh ống, m�i chồng di�m 2 tầng l�p x�p ph�n c�ch bởi những tường đầu hồi giật cấp v� v� số s�n trong l� gi� trị tinh hoa, thậm ch� di sản.

Khỏi phải n�i phản ứng của dư luận v� những nh� nghi�n cứu li�n quan chộn rộn thế n�o! Nhưng quả thực l� lẽ của �ng Quốc kh� l�ng bắt bẻ, chỉ c� điều phần lớn những người đang "khai th�c" gi� trị của khu phố ấy (� n�i những nh�n vật ở cấp tr�n chỉ lo chỉ đạo
chứ kh�ng phải đ�m d�n ch�ng chen ch�c khổ sở trong mấy m�t vu�ng "toả nhị kiều" ấy - xin d�ng đ�ng chữ của của Xu�n Diệu mượn của Nguyễn Du hay từ điển cố Trung quốc đ� d�ng để m� tả c�i kh�ng gian nh� mờ mờ hiu hắt, �nh s�ng kh�ng chịu s�ng, một vẻ ngh�o ngh�o phong lưu t� ch�t) th� đ�m ra o�n hận �ng Dương Trung Quốc đ� mưu toan giội một g�o nước lạnh v�o bầu nhiệt huyết cho chặng kỷ niệm "th�nh t�ch" 990 năm rồi 1000 năm Thăng Long - H� Nội.

Sự thật l� kh�ng c�n một khu phố d�n gian đầy ma lực nữa. B�y giờ đi rạc cẳng hết c�i tam gi�c quy ước của "Th�nh phố" (xin gọi c�c cấp l�nh đạo của Th�nh phố hay c�c Sở bằng t�n tắt như thế, kiểu c�n bộ v� nh�n d�n cấp dưới vẫn n�i khi sắp c� đợt kiểm tra li�n ng�nh tr�n Th�nh phố hay tr�n Quận về� ) chiếm to�n bộ khu ph�a Bắc Bờ Hồ của quận Ho�n Kiếm th� cũng kh�ng thể t�m cho ra g�c n�o đ� được �ng Ph�i vẽ. Chỉ c�n những Mini Hotel v� Caf� tour trong những nh� hộp mới. Sự dột n�t của những căn c�n lại v� hệ thống vệ sinh xuống cấp khiến cho tổng thể n�t như tương đ�m. Ng�y qua ng�y, những hộ kh�ng x�y được mới th� ki�n nhẫn chờ ng�y "Th�nh phố" ra tay can thiệp, c�n những hộ n�o mưu lược v� kh�o l�o quan hệ th� vẫn xoay được giấy ph�p đ�ng ho�ng, để rồi nhanh như chảo chớp sẽ c� Melody với Camellia Hotel sừng sững thay thế. Giờ th� chủ nh� v� c�c kiến tr�c sư cũng kh�n lắm, l�m theo khống chế của Sở X�y dựng v� Ban quản l� Di t�ch phố cổ ho� ra chuyện nhỏ. Muốn c� m�i dốc l� c�, muốn giật cấp chiều cao cũng được, muốn mặt tiền c� "bản sắc"? Ok, rất đơn giản. Nhưng thử bước v�o trong xem, tường l�t gạch men k�nh lộng lẫy, toa l�t thơm tho, ph�ng ốc đ�u ra đấy. Nghĩa l� h�nh thức li�u xi�u với x� nghi�ng chỉ để l�m d�ng cho c�c b�c hoạ sĩ v� nhạc sĩ t�m b�t hứng, c�n gi� trị cổ hả? Đơn giản được t�nh bằng "c�y", bằng "đ�". Mỗi m�t vu�ng đất ở khu phố cổ b�y giờ gi� loại trung b�nh (chứ kh�ng d�m xớ rớ đến mặt khu H�ng Ngang, H�ng Đ�o) kh�ng �t hơn 40 - 50 triệu đồng. Ch�ng ta đang phải chấp nhận cuộc chơi: những gi� trị vẫn thường được đề cao phải chịu sự thử th�ch của đời sống. H�nh thức sinh hoạt bu�n b�n đổi thay, giao th�ng kiểu kh�c, nạn nh�n m�n do hấp lực kinh doanh v� do ch�nh s�ch quản l� nh�n khẩu, nhận thức về gi� trị của c�c thế hệ m�u thuẫn nhau. C� thể Hội An giữ được khu phố xưa của m�nh l� một kỳ t�ch nhưng Hưng Y�n kh�ng v� thế m� bị đổ lỗi cho việc biến mất kh�ng c�n dấu vết của một Phố Hiến nức tiếng xưa. Ai c� thể đảm bảo cho một h�nh th�i sinh hoạt hay kh�ng gian sống sẽ bất biến trước một lịch sử biến động. Hay n�i đơn giản chỉ l� chuyện nh� ở s�u t�t trong ng� H�ng Vải, H�ng Bồ rộng c� 6m2 sẽ đối ph� thế n�o với 2 c�i xe m�y, nhất l� bọn thanh ni�n mới lớn hay gi� th�ch đ�ng vai trẻ con s�nh điệu sắm xe c� mập Avenis với những Piaggio X9 chết toi kềnh c�ng kia trừ phi ra chỗ kh�c m� ở hoặc đập cửa đi x�y lại. C�ng thấy kh�ng thể đơn giản g�n một gi� trị, nhất l� gi� trị văn ho�, thứ m� c� lẽ rất kh� th�ng qua với nhau bằng l�ng tự h�o rồi "cứ thế m� triển khai". Khi quần ch�ng kh�ng ủng hộ, chắc chắn gi� trị ấy phải được luận định lại.

Mấy năm gần đ�y, một số Kiến tr�c sư Việt kiều trở về, mang theo phong c�ch trang tr� theo motive � Đ�ng kết hợp Art D�co �p dụng v�o một số căn nh� x�y mới hoặc sửa lại để kinh doanh mỹ nghệ, lụa l� v� nhất l� Gallery th� "đắt s�" kinh khủng. Phải n�i l� sự tinh tế v� thẩm mỹ v�o loại "c� sạn trong đầu". Sự tiền h� hậu ủng của Hội nghề v� những tạp ch� chuy�n về quảng b� nh� cửa vật liệu nội thất khiến cho t�nh h�nh ngỡ như c� giải ph�p. G� th� g� chứ trong v�ng non chục năm từ 1992 đến 2000, năm n�o cũng c� đến v�i chục đồ �n tốt nghiệp đụng chạm đến "phố cổ", sự đ�ng g�p v� nghi�n cứu kh�ng phải l� nhỏ. Nhưng kh�ng một đồ �n n�o sống được ở thực tế hay được những c�n bộ l�nh đạo chiến lược xem đến để r�t ra những b�i học cần thiết. N�i t�m lại, kh�t vọng của tuổi trẻ lắm khi được hiểu như l� tr� đ�nh b�ng của mấy tay kiến tr�c chẳng giống ai, to�n chơi kiểu ng�ng! H�a ra chuyện bản sắc v� phong c�ch lại được phục hồi bới c�c nghệ sĩ Việt kiều v� �u T�y đến t�m cảm hứng nơi n�y. Bạn c� biết thiết kế một bộ hồ sơ kiến tr�c v� x�y dựng cho một nh� d�n th� gi� cả thế n�o kh�ng? Theo đơn gi� Nh� nước biến động trong khoảng 35000 - 45000 đồng /m2 tuỳ thời điểm (c� l�c t�nh 1,35% gi� trị dự to�n). Nh� d�n cũng chỉ quanh quanh số tầng 3 - 4, rồi mỗi tầng may lắm đến 50 m2, vị chi l� 7-8 triệu đồng. C�n của một kiến tr�c sư danh tiếng th� kh�ng dưới 5000 đ� Mỹ cho một trong những căn nh� "tinh tế v� thẩm mỹ" kia. Tất nhi�n, chất x�m kh�ng thể c�o bằng, vậy h�y n�i đến chuyện x�y cất ra sao hay chuyện d�ng vật liệu thế n�o để l�m thước đo giữa ch�ng.

Nhưng t�i lại kh�ng thấy qu� lo lắng cho số phận "phố cổ", v� sự tự điều chỉnh của n� rất diệu kỳ. Những căn phố c� thể phục hồi mặt đứng theo m�tip - tạm gọi l� "phố Ph�i" đi, như h�nh ảnh trong tranh của danh hoạ, thậm ch� muốn giả vờ r�u phong lở l�i cũng được m�. Ở khổ sở 100 năm, 50 năm, th� cũng ở được th�m v�i năm nữa đợi đến dịp 2010. C�i mốc 1000 năm Thăng Long kia xem ra l� deadline cho tất tật mọi hoạt động c� m�u sắc văn ho� v� cảnh quan đ� thị. Rồi những b�ng nh�ng b�n trong s�u sẽ giải quyết bằng ch�nh nỗ lực của người d�n. 100 năm nữa, h�nh ảnh khấp khểnh của những phố mới hiện nay lại trở th�nh vật chứng cho một giai đoạn lịch sử. N�n chăng kh�ng phải lo lắng qu� về sự nh�m nhoam ấy, n� l� bằng chứng cho một sức sống chuyển m�nh m�nh liệt. Một th�nh Thăng Long của thời T�y Sơn trở về trước gần như bị xo� sổ ho�n to�n nhưng kh�ng v� thế m� H� nội ng�y nay k�m hấp dẫn. Di sản l� một m�n hồi m�n c� gi� trị nhưng c� thể l�m con ch�u l�ng t�ng khi sử dụng. Nhất l� con ch�u lại kh�ng sử dụng tr�n phương diện tinh thần l�m chủ đạo, m� lại nhăm nhăm chực đập vỡ lọ xem c� v�ng giấu trong đ�y kh�ng.

Kinh tế kh�ng phải l� thủ phạm của sự xuống cấp v� bị x�m hại của di sản kiến tr�c. Ng�y xưa ngh�o hơn, c�c cụ qu� ngh�o l� đằng kh�c nhưng c� ai d�m x�y nh� ch� mặt v�o đ�nh l�ng hay tơ h�o g� của nh� ch�a? B�y giờ ph� đi mười c�i chỗ m�nh ở nhưng lại đi c�ng đức một trăm c�i ở tứ phương. Bụt ch�a nh� kh�ng thi�ng, Phật địa phương kh�ng sang bằng Th�nh ở m�i Phủ Giầy hay Cửa �ng. Thế n�n khoảng 400 di t�ch ở Thủ đ� th� 300 c� lẻ c� vấn đề về vi phạm. Vậy m� đi đến chỗ h�nh hương n�o tr�n to�n c�i cũng thấy biển c�ng đức ghi người địa chỉ H� nội chi ch�t. Sống ở một l�ng cả đời, nh� cửa d�ng tộc h�ng trăm năm ven đ�, bỗng ng�y kia c� chỉ thị quy hoạch bốc tất cả đi. Nghĩa l� đất hương hoả cha �ng, mồ mả, đ�nh ch�a miếu mạo, quan hệ họ h�ng l�ng x�m, những thứ đếm được v� kh�ng đếm được, đều nhất tề thi�n di. Số phận của c�c l�ng cổ ven th�nh đang được hoạch định như thế. Một nửa huyện Từ Li�m đ� biến động gh� gớm từ khi cắt đất của huyện về quận Cầu Giấy, T�y Hồ v� Thanh Xu�n. Dọc s�ng T� Lịch l� những l�ng cổ nhất H� nội v� quan trọng hơn, l� những mối quan hệ truyền thống (chắc kh�ng bị coi l� lạc hậu cổ hủ nếu ch�ng ta đề cao đạo đức, nh�n nghĩa v� tương th�n tương �i?) tồn tại như sợi d�y mang hồn l�ng hồn x�m. Giờ th� l�n phường hết rồi, đất nội th�nh c� gi�. Những người ngo�i v�o mua đất x�y cất ầm ầm, anh em con ch�u dằn vặt nhau v� m�t vu�ng ao hay vườn tược chia ch�c, thanh ni�n nhanh nhẹn l�m ăn cũng như nhanh nhẩu nghiện ngập ch�ch h�t, người gi� bất lực trước sự đổ vỡ băng hoại của gia phong. 70 năm trước, liệu những c� Kếu "g�i t�n thời" hay thị Mịch "b�n rơm nhồi lốp � t�" c� bằng hậu sinh? C�c lực lượng an ninh đ� thị v�o cuộc, tức l� m� h�nh trật tự kh�p k�n của l�ng x� xưa đ� v� hiệu. Rồi l�ng x�m chật chội th�m, tệ nạn như rươi, nh� nh� x�y cao cổng ng� v� đi đ�u cũng kho� kỹ c�ng. Những l�ng dọc phố Bạch Mai hay khu đ� La Th�nh, Kh�m Thi�n l� những v� dụ r� n�t nhất. L�ng Ho� Mục, Nh�n Ch�nh, qu� hương Nguyễn Tu�n, Vũ Trọng Phụng cũng thế chăng? (theo th�ng tin tr�n b�o Thể thao văn ho� nh�n ph� duyệt của ph� Chủ tịch Uỷ ban Nh�n d�n Th�nh phố cho bản quy hoạch mới nhất của Viện Quy hoạch đ� thị v� n�ng th�n th� ch�ng sẽ được cắt bớt đất để l�m đường v� khu chung cư kiểu tiểu khu đ� thị). Qu� ngoại t�i cũng sẽ thế chăng? L�ng nằm cạnh l�ng Vạn Ph�c nổi tiếng, xưa c� nghề dệt nhiễu, giờ th� mất rồi. L�ng nằm b�n n�y s�ng Nhuệ đối ngạn l�ng Trung Văn, ba năm một lần c� lễ hội rước kiệu Đ�o tướng qu�n thời vua H�ng thứ s�u qua s�ng giữa hai l�ng. Vậy m� t�i từng thấy một bản vẽ quy hoạch cho cả l�ng Trung Văn kia một mảng mầu xanh l� c�y, nghĩa l� th�nh c�ng vi�n bờ s�ng. Thế th� l�ng t�i sẽ rước kiệu Tướng qu�n một m�nh chăng?

Em họ t�i - trai v�ng ven, nhanh nhạy l�m giầu, đang ấp ủ x�y một villa "ho�nh tr�ng" cho cả l�ng l�c mắt. M� l�ng cũng lắm nh� to khiếp. H� nội đến thời kỳ giầu sang ph� qu� rồi chăng?

Nguyễn Truơng Qu�, 1977, graphic designer, sống tại H� Nội
Theo Talawas.

[ Next Thread | Previous Thread | Next Message | Previous Message ]