Vai tro cua pho co, ho Guom va nhung vung thieng trong khong gian kien truc do thi HN -- KIEN TRUC SANG TAO

[ Show ]

Support VoyForums

[ Shrink ]

VoyForums Announcement: Programming and providing support for this service has been a labor of love since 1997. We are one of the few services online who values our users' privacy, and have never sold your information. We have even fought hard to defend your privacy in legal cases; however, we've done it with almost no financial support -- paying out of pocket to continue providing the service. Due to the issues imposed on us by advertisers, we also stopped hosting most ads on the forums many years ago. We hope you appreciate our efforts.

Show your support by donating any amount. (Note: We are still technically a for-profit company, so your contribution is not tax-deductible.) PayPal Acct: Feedback:

Donate to VoyForums (PayPal):

[ Login ] [ Contact Forum Admin ] [ Main index ] [ Post a new message ] [ Search | Check update time | Archives: 1, [2], 3, 4 ]

Subject: Vai tro cua pho co, ho Guom va nhung vung thieng trong khong gian kien truc do thi HN

Author:
Nguyen Truong Quy

[ Next Thread | Previous Thread | Next Message | Previous Message ]

Date Posted: 01:10:25 05/03/03 Sat

Vai tr� của phố cổ, Hồ Gươm v� những v�ng thi�ng li�ng trong kh�ng gian kiến tr�c H� Nội

B�i viết "Phố cổ H� Nội, bi kịch một đ� thị" của Nguyễn Đỗ c� l� khi nhắc đến chuyện bảo tồn phố cổ theo điểm v� giảm nhẹ �p lực đối với Hồ Gươm. Tuy thế, bảo tồn phố cổ theo kiểu ấy cũng nghĩa l� đặt ng�i nh� m� ch�ng ta kỳ vọng v�o c�ng chiếu c�ng m�m những g� kh�ng c�ng "đẳng cấp". Hoặc c� khi phản t�c dụng khi nh�n t�nh thấy n� tệ hơn những b� t�ng k�nh th�p s�ng choang. Hoặc c� thể "tốt đẹp" như d�y cửa h�ng ở Calgary hay như khu phố cổ "x�y lại" của Singapore, nhưng cứ nh�n h�nh ảnh d�y phố nằm l�p nh�p dưới h�ng cao ốc, n� g�y cảm gi�c kh�i h�i v� cưỡng b�ch vật l� qu�. C� lẽ giống một thứ mặt nạ hơn. C�n ng�i nh� n�o th� cố gắng vun v�n m� bảo tồn nốt - đ� l� phản ứng bị động của ch�ng ta. H�nh ảnh đặc trưng của nh� phố gắn v�o �c người ta như một k� ức sống. Phố Ph�i c� thể rồi c�ng bằng m� x�t th� chẳng đẹp v� văn minh nhưng n� đ� l� một chỉnh thể c� nội t�m, c� sự vận động, c� sự biến đổi, chứ kh�ng phải l� những m� h�nh kiến tr�c. Một tổng thể, một kh�ng gian c� nhịp điệu, vần luật v� chung ng�n ngữ cho cảm gi�c h�i ho� đồng thời mang tiếng n�i biểu lộ cho một cấu tr�c to�n vẹn. Tất nhi�n, những người chủ trương "hiện đại ho�" v� "ph� c�ch" hậu hiện đại tr�n tinh thần đổi mới v� ph�t triển những di sản qu� khứ - một đ�i hỏi của thời đại, lu�n t�m những phương �n c�i cắm kiến tr�c mới b�n cạnh việc bảo tồn nguy�n trạng những kiến tr�c cũ c�n gi� trị. � tưởng th� qu� hay, nhưng kiến tr�c mới cộng sinh liệu cũng giống như chiếc răng bịt v�ng trong một "nụ cười m�a thu toả nắng"? C� một kiểu chơi kiến tr�c cộng sinh - c�ng tr�nh mới d�ng vật liệu tương phản v� c� đặc t�nh phản chiếu như gương k�nh đặt trong quần thể cũ, h�nh ảnh của xung quanh được t�i hiện lại v� nh� thiết kế coi đ� l� th�nh c�ng. C� thể kể: m�i v�m k�nh của nh� Quốc hội Đức ở Berlin tr�n một kiến tr�c cổ điển, Kim tự th�p bằng k�nh của I.M.Pei trong s�n Louvre� Nhưng c� nhiều thất bại, chỉ xin kể ở Việt Nam: mặt tiền k�nh đen s� của trụ sở Nh� h�t Thăng Long ở phố Lương Văn Can, kh�ng thấy phản chiếu được g� của những kiến tr�c cũ quanh đ�, chưa kể một Khu� Văn C�c xi măng nổi l�n trắng ởn. Phố cổ c�n, tức l� đ�i hỏi một kh�ng gian quần cư theo v�ng, v� nhịp độ kinh doanh phải l�m sao đ�, vẫn như những Chinatown ở ngay những nước ti�n tiến, kh�ng suy xuyển. C�n l� c�n trong một t�m thức, trong một kh�i niệm. Trong phim "James Bond: Tomorrow Never Died" (tạm dịch: Tomorrow (t�n một c�ng ty) kh�ng bao giờ chết), c� bối cảnh Việt Nam, Pierce Brosnan v� Dương Tử Quỳnh rượt đuổi maphia như ở chốn kh�ng người. Mặc d� kh�ng quay ở VN (v� kh�ng được ph�p) nhưng cũng thấy c�c nh� l�m phim chịu kh� l�m bối cảnh đường phố, cũng gi�ng giống, nhưng ho� ra lại kh�ng. V� thấy to�n xe đạp, ở HN b�y giờ phải l� xe m�y chứ. Kh�ng thấy b�ng d�ng c�ng an hay xung k�ch đường phố đ�u cả, 2 gunman T�y v� 1 nữ hiệp kh�ch Tầu l�m loạn cả l�n m� chỉ thấy người Việt rất hiền! Sau đ�, họ k�o nhau v�o một căn nh�, rồi c� cả một ph�ng điều khiển vũ kh� tối t�n. M� căn nh� rộng thế, lại kh�ng c� một ai quấy rầy cả. Thế th� d� c� l� nh� ở ngay HN m� kịch bản thế, người ta vẫn tưởng l� ở Hồng K�ng hay l� đ�u đ� ở những Chinatown tr�n thế giới. Một phim kh�c, M�a h� chiều thẳng đứng, th� đ�ng l� quay ở HN rồi, nhưng cứ tưởng ở tr�n sao Hoả, hai anh em nh� kia �m ấp nhau, rồi l�m những tr� m�o n�o, nhưng căn nh� như l� ốc đảo vậy. T�i xin d�ng d�i thế để nhắc rằng, chuyện c� một căn nh�, nhiều căn nh� cổ l� qu� tốt, nhưng n� xa lạ như T�y nghĩ th� kh�ng ổn. C�c cấp tr�n h�y nghĩ đến việc ngầm ho� hệ thống cống r�nh, chuyện hố ga, chuyện gi�n d�n v� xu hướng kinh doanh l�u d�i th� tốt hơn l� chuyện ấn cho H�ng g� b�n g� v� sinh ra phố Ẩm thực hay phố Chợ đ�m.

Hồ Gươm đ� l� một sự lựa chọn. Kh�ng c�n l� l�c b�n chuyện giả sử hay l� chuyện n� sẽ chỉ c�n mang vai tr� kh�ng hơn g� hồ Thiền Quang trong tương lai như cũng trong b�i viết tr�n. "Đ�y Hồ Gươm, Hồng H�, Hồ T�y. Đ�y lắng hồn n�i s�ng ng�n năm", kh�ng phải v� cớ m� đến giờ v� theo những bản quy hoạch cho tương lai, Hồ Gươm vẫn l� một địa ch� văn ho� lớn nhất HN. HN kh�ng c�n b�m theo s�ng Hồng như thuở trước, khi hệ thống đ� bảo vệ ki�n cố ngăn c�ch việc li�n hệ v� giao th�ng thuỷ trở th�nh thứ yếu so với đường bộ. Hồ T�y cũng l� một trung t�m cho một HN được quy hoạch mở rộng về ph�a Bắc v� ph�a T�y, hồ n�y thậm ch� bề d�y lịch sử v� huyền t�ch c�n s�u đậm hơn Hồ Gươm. Nhưng n� hơi lớn so với tầm bao qu�t thị gi�c v� nhất l� kh�ng c� những điểm thắt n�t trong bố cục hoặc khống chế kh�ng gian như một Th�p R�a v� đền Ngọc Sơn/Th�p B�t ở hồ Gươm. C�c c�ng tr�nh quanh hồ T�y cũng tản mạn v� kh�ng c� sự chăm s�c kỹ như hồ kia. Những vi phạm kiến tr�c cảnh quan ở hồ T�y thật sự nghi�m trọng hơn nhiều so với hồ Gươm. Ng�i ch�a đẹp nhất HN l� ch�a Kim Li�n thuộc l�ng Nghi T�m hiện bị kẹp giữa 3 kh�ch sạn: Thắng Lợi, một của Đ�i Loan v� Sheraton. Đ�ng n�i l� sự th� thiển của 2 kh�ch sạn sau c� để ở chố kh�c cũng đ� kh� chấp nhận. Người ta x�y �n ngữ trước tam quan ch�a một kh�ch sạn, ch�a b�y giờ kh�ng nh�n được ra hồ T�y đ� đ�nh, ph�a sau họ cũng l�m một con dốc to bằng hai l�n � t� thẳng tuột v�o l�ng. Ng�i ch�a ở v�o thế t� h�, trơ trọi v� ngứa mắt cho những ai giầu �c kinh doanh. Ngo�i ra l� phủ T�y Hồ chỉ c�n kiến tr�c b� t�ng giả cổ, ch�a Trấn Quốc h�nh thức trung b�nh lại x�y th�m rất nhiều th�p, cũng bị l�m h�ng x�m với c�c nh� thuyền san s�t. Đền Qu�n Th�nh th� qu� nhỏ v� khuất để gọi l� chế ngự kh�ng gian hồ. Trường Chu Văn An cũng vậy. Những kiến tr�c cao tầng quanh hồ th� đều �p th�m một hay nhiều m�i dốc, mang "t�nh d�n tộc nước bạn" rất d� dỏm.

Như thế, với cảnh quan ho�n chỉnh, chỉ n�n bớt đi chứ c� lẽ kh�ng n�n th�m v�o, hồ Gươm kh� l�ng c� một kế thừa xứng đ�ng trong tương lai. Với 1700m chu vi hồ, ước chừng cứ 2m c� 1 c�y, m� lại c� 2 -3 lớp c�y, như vậy l� khoảng 2000 c�y quanh hồ (kh�ng kể c�y b�n kia đường), mật độ kh� l� tưởng, chủng loại đa dạng, nhiều c�y l�u năm, tạo h�nh đẹp, Hồ Gươm c�n mang chức năng sinh th�i quan trọng. Để đạt được đơn thuần như thế, c�c hồ kh�c ở HN c�n phải đi sau rất nhiều. 40 năm th� hồ Bảy Mẫu v� c�ng vi�n L�nin m� bạn biết mới c� được d�ng vẻ h�m nay, m� c�n chưa ho�n chỉnh. Hồ trong vườn B�ch Thảo th� nhiều c�y qu� nhưng chắc chỉ đ�ng gọi l� ao, d� c� n�i Sưa l� nơi c� miếu thờ thần Long Đỗ (?) v� c� di vật đi�u khắc thời L�. Chưa n�i l� vai tr� của B�ch thảo kh�ng hơn một vườn c�y v� nơi mang gi� trị sinh th�i l� ch�nh. C�n những hồ kh�c như Giảng V�, Ba Mẫu, Th�nh C�ng, Hai B�, Văn Chương, Đống Đa, Thủ Lệ, Tr�c Bạch, X� Đ�n, Linh Đ�m, Thanh Nh�n, Nghĩa Đ�, về mặt n�o cũng kh�ng s�nh được.

Tất nhi�n l� kh�ng chỉ chuyện c�y xanh mặt nước, nhưng những địa điểm được coi l� linh thi�ng kh�c, trọng t�m kh�c của đ� thị cũng kh�ng c� được vị thế của hồ Ho�n Kiếm. H�y n�i tới quảng trường Ba Đ�nh. Mới chỉ h�nh th�nh từ khi quy hoạch HN của Ernest H�brard v� Lagisquet khoảng những năm 1920 tr�n địa điểm tr�ng với cửa T�y th�nh HN. Tại 64 � cỏ ph�a Bắc v� trụ sở Trung ương Đảng (trường Albert Sarraut cũ) l� khu vực n�i Kh�n Sơn v� ch�a Kh�n Xu�n ("�m �i chiều xu�n tới Kh�n đ�i", Hồ Xu�n Hương(?)). Khu n�y c� thể l� khu T�y Cung v� d�nh cho Th�i Thượng ho�ng cũng như c�c phi tần nh� L� trở về trước. Nhưng l�m g� c�n dấu vết. Mặt bằng quy hoạch từ thời Ph�p cho thấy một sự th� bạo: đường ch�o (Điện Bi�n Phủ) ch�m g�c th�nh HN vốn h�nh vu�ng kiểu Vauban, m� điểm kết th�c l� quảng trường tr�n (sau l� Ba Đ�nh) c� lẽ c�n được mở đối xứng th�nh một đường ch�o nữa k�o l�n cửa Bắc, nhưng chắc chỉ thực hiện ở việc ph� vỡ cấu tr�c th�nh tr� v� nối trung t�m quyền lực mới (Phủ To�n quyền) với khu phố T�y nam Hồ Gươm chứ kh�ng r�ng riết thực thi một đ� thị c� đường phố nan quạt T�y phương (như quảng trường Ng�i Sao với Khải ho�n m�n ở Paris). Tất nhi�n, trung t�m ch�nh trị Ba Đ�nh đ� c� vai tr� lịch sử v� bộ mặt kiến tr�c cũng h�i ho� xứng đ�ng để đối trọng với hồ Gươm. Nhưng v� t�nh chất kh�ng b�nh thường v� kh�ng b�nh d�n đại ch�ng của n�, quảng trường Ba Đ�nh kh�ng thay thế vai tr� văn ho� v� sinh hoạt cộng đồng được cho hồ Gươm.

Trung t�m quy ước của c�c quận c�n lại xem ra cũng kh�ng c�n cơ hội tiếm ng�i của Bờ Hồ. G� Đống Đa chỉ c�n l� một c�ng vi�n nằm n�p b�n đường T�y Sơn v� Đặng Tiến Đ�ng. Lẽ ra người ta c� thể giải toả d�y nh� nằm ph�a b�n cạnh g� để mở rộng th�nh một quảng trường đối xứng thoả m�n tầm nh�n. Một v� c�ng hiển h�ch của anh h�ng �o vải giờ hiện ra thật khi�m nhường v� b� nhỏ. Quận Hai B� Trưng với ph�a Bắc như l� phần nối d�i của kh�ng gian phố T�y của quận Ho�n Kiếm, l�u nay vẫn tổ chức c�c dịp lễ ở cổng c�ng vi�n L�nin phố Trần Nh�n T�ng, tr�ng ra hồ Thiền Quang. Nhưng đ�y kh�ng phải l� một địa thế s�ng gi�, ngo�i một c�i cổng l�nh kh�nh v� quảng trường nhỏ, lại chiếu tướng nh� đảo hồ Thiền Quang. Trong t�m thức người d�n, khu n�y kh�ng hay ho g� về mặt đạo đức v� an ninh. Thật sự th� quận c� hồ Đồng Nh�n v� đền thờ hai vị nữ anh h�ng mang t�n, nhưng nằm s�u trong l�ng Hương Vi�n v� con đường quanh hồ qu� nhỏ để m� ph�t triển th�nh trung t�m. M� dưới hồ th� kh�ng c� cụ R�a n�o cả!

N�i chuyện dấu ấn của Hồ Gươm th� chắc c�c anh chị cũng đọc đầy m�nh rồi. Thời nh� L� rồi nh� Trần, mang t�n hồ Lục Thuỷ với di t�ch th�p B�o Thi�n, hồ chỉ như bến thuyền phụ cho 61 phường. Thời L�, mang t�n Ho�n Kiếm nổi tiếng v� l� nơi duyệt thuỷ qu�n, lại c� sự t�ch r�a thần. Thời ch�a Trịnh, phủ ch�a x�y ph�a T�y Nam Hồ, h�nh cung san s�t, c� đảo Ngọc v� g� R�a. Thời sau, c� ch�a Ngọc Sơn, đền Văn Xương, th�p B�t đ�i Nghi�n, những biểu tượng văn hiến Thăng Long. Sau nữa c� th�p R�a, c� cầu Th� H�c, c� ch�a B�o �n (c�n lại th�p Ho� Phong). Rồi đến những kiến tr�c quy hoạch của người Ph�p v� mối li�n hệ với khu phố cổ. Nhưng hơn hết l� dấu ấn của những văn nh�n t�i tử, những gi� trị tinh thần đọng lại, những tinh hoa "lắng hồn n�i s�ng". H�y cứ nhớ Nguyễn Du thảng thốt "Bạc đầu c�n thấy được Thăng Long" khi viết trong b�i thơ "Hồ Ho�n Kiếm".Giờ th� một cơn ho của Bờ Hồ hay "cụ R�a lại nổi "cũng l� chủ để của trang văn nghệ b�o Tiền Phong. Bạn đ� đi xe bu�t từ H� Đ�ng hay ng�y xưa l� xe điện về trung t�m, bạn nghe �ng t�i h� "nhanh nhanh anh chị em ơi, về Bờ Hồ ăn kem xem r�a đẻ", hay c�u v� von mới hơn "nhạc Phương Thanh, tranh Bờ Hồ". Một chủ đề bất tận.

Những địa b�n c�n lại h�y đang bừa bộn dựng x�y, l�m sao c� nổi một trung t�m mang chiều s�u văn vật như khu HN cũ. Một Th�nh cổ lụi t�n lại chưa thể b�n giao cho d�n sự, một Văn Miếu đ�i h�i duy tr� sự t�n nghi�m v� kh�p k�n, cũng kh�ng đảm tr�ch nhiệm vụ của một trung t�m tinh thần văn ho� c�ng cộng như Bờ Hồ. Tất nhi�n ta c� thể hi vọng một c�ng tr�nh t�n kỳ bậc nhất ở ngoại vi sẽ l� một biểu tượng, một trung t�m văn ho� nổi trội trong tương lai. B�i học về Sydney Opera House hay Th�p Truyền h�nh Đ�ng Phương Minh Ch�u Thượng Hải l� những v� dụ. Cả hai đ� thị đều c� qu� khứ, c� dấu ấn cũ, nhưng thế giới đ� biết đến ch�ng với những h�nh tượng mới.

Cũng sẽ rất hay nếu HN kh�ng qu� vướng bận v�o việc o bế Hồ Gươm m� sẽ c� (những) hạt nh�n trung t�m mới thay thế v� song h�nh. Nhưng cũng hơi kh� tưởng tượng đấy.

H� Nội c� s�ng Hồng
Nước đỏ như pha phẩm (!)
B�n s�ng ngọn th�p s�ng (truyền h�nh?)
Bắn tin l�n trời xanh

[ Next Thread | Previous Thread | Next Message | Previous Message ]