| Subject: Lại Chuyện Bố Già Xuân Diệu |
Author:
đại tá
|
[
Next Thread |
Previous Thread |
Next Message |
Previous Message
]
Date Posted: Wed, Oct 27 2004, 9:35:25
Trần Nghi Hoàng
XUÂN DIỆU & TÔ HOÀI: VÀ “MỐI T̀NH TRAI”
Cuối thế kỷ 20, bước qua đầu thế kỷ 21, “đồng tính luyến ái” gần như được “b́nh thường hóa” trong xă hội con người của nhiều vùng đất trên thế giới.
Đă có một thời, ở Việt Nam người ta xếp loại đồng tính luyến ái là một căn bệnh. Những người đồng tính luyến ái, cả nam lẫn nữ thường hay bị dè bĩu, diễu cợt, xem thường… Trong nhiều thập niên cận đại, những người đồng tính đă chứng minh cho thấy sự thông minh, khả năng nhạy cảm và hiệu quả trong công việc làm của họ. Ở hầu hết mọi lănh vực, nhất là nghệ thuật sáng tạo, người đồng tính thường có nhiều phát kiến đi trước thời đại. Phải chăng, điều này nảy sinh từ tâm thức tự do, phá vỡ những cái b́nh thường của suy tưởng tiềm thức “vượt mọi biên giới” trong con người đồng tính, đă cho họ nguồn lực quư giá của một con người sáng tạo?
Giới văn học, đặc biệt Tây Phương, nhiều tác giả lừng danh vốn là người đồng tính. André Gide cuối thế kỷ XIX của Pháp, Allen Ginsberg cuối thế kỷ XX của Mỹ .v.v… chẳng phải là hai tên tuổi lừng lẫy trên khắp địa cầu sao?
Xuân Diệu dĩ nhiên là một trong những tài danh khai phá của nền Thơ Tiền Chiến Việt Nam. Xuân Diệu c̣n là nhà thơ đồng tính của thi ca Việt Nam đầu tiên được ghi nhận. Tôi nói là “đầu tiên được ghi nhận”, v́ biết đâu trong giới thi, văn sĩ Việt Nam từ thời xa xưa, đă có những người đồng tính. Nhưng những người này v́ bối cảnh xă hội thời đó, v́ những quan niệm, lề thói đạo đức phong kiến và thành kiến, nên đă suốt đời đành dấu diếm, nén đè đi cái con người thực của chính ḿnh!
Tô Hoài, tác giả Cát Bụi Chân Ai, cuốn hồi kư do nhà Thanh Văn Paris xuất bản và đă giới thiệu nơi trang b́a cuối những ḍng trang trọng như sau:
“Quyển sách không hề tỏ lộ một lời bào chữa hay kết tội nào đối với cái chế độ mà Tô Hoài phục vụ nửa thế kỷ ṛng ră. Chỉ là những cảm nghĩ, những điều mắt hấy tai nghe. Chỉ là những lời thuật lại không hơn không kém., không cường điệu cũng như bi thảm hóa. Cái lối kể chuyện của một bà già nhà quê, ngồi beat xuống đất, ngay lề đường, ngay đầu ngơ. Cái lối kể chuyện luôn luôn bắt đầu bằng cách lấy gấu quần lau những giọt mồ hôi, có thể giấu trong những giọt mồ hôi này đôi ba giọt lệ mà người nghe phải tinh ư mới nhận thấy. Chính v́ thế mà thái độ chính trị mới mạnh làm sao. Nó làm những người nghe phải đau noun quằn quại cho sự that. Một chế độ thản nhiên chà đạp lên tấm long của mọi con người, chế độ đó không thể nào tồn tại được. Một chế độ dựa vào sự dối trá và bạo lực cho dù có khống chế được xă hội, th́ cũng chỉ khống chế được một thời khoảng nào đó. Khi mọi con người trong xă hội đó đă không c̣n sợ hăi, khi mà những nhà văn đă biết khát khao sự that, khi mà những công thần đă phải đổi giọng th́ đó chính là giờ cáo chung của chế độ”.
(Tô Hoài, Cát Bụi Chân Ai, trang b́a sau)
Tuy nhiên, trong bài viết này tôi sẽ chỉ nói về chuyện “T́nh Trai” của Xuân Diệu với Tô Hoài trong Cát Bụi Chân Ai, qua chính lời kể của Tô Hoài một cách hêtá sức nồng nàn và cảm động.
Chuyện t́nh giữa Xuân Diệu và Tô Hoài, thực ra, từ bao lâu đă có nhiều lời đồn và nghi vấn. Lần này, khi viết hồi kư về đời ḿnh, Tô Hoài đă ngang nhiên kể lại mối t́nh đó. Một hành động vô cùng chân thật đầy tính “cách mạng” với xă hội Việt Nam hăy c̣n rất nhiều những thành kiến; một thái độ can đảm dứt khoát để nói với Đảng và Nhà Nước Việt Cộng về hai chữ Tự Do.
Tô Hoài ghi:
“Rời thành phố, lên đến Yên Dă đă u tỳ lấm rồi. Tôi quen Xuân Diệu trước năm 1945. Tôi cũng là người Xuân Diệu rủ đi nghe và cổ vũ Xuân Diệu lần đầu tiên diễn thuyết đề tài Thanh Niên Với Quốc Văn ở giảng đường trường đại học Hà Nội. Xuân Diệu nói “Hoài ơi đi ủng hộ Diệu”. Anh Hiến sinh viên mặt tái xanh nhút nhát ra giới thiệu lung túng. Không sao, Xuân Diệu áo Tuưt so lụa mỡ gà, cà vạt lấm tấm vàng sẫm, làn tóc rậm đen loăn xoăn trên đài trán đă thu hút người nghe vào ngay câu chuyện. Đột nhiên, Xuân Diệu nói nhịu chữ “tâm hồn” – như một bà già trong làng bán bánh đúc có tật nói nhịu nhảm. Nhưng Xuân Diệu vẫn tiếp tục sang sảng hùng biện, không ai kịp sững sốt.
Xuân Diệu và Huy Cận lên Nghĩa Đô, ở chơi cả buổi và ăn cơm. Dịu dàng, âu yếm, Xuân Diệu cầm cổ tay tôi, nắm chặt rồi vuốt lên vuốt xuống.Bốn mắt nh́n nhau name đuối. Xuân Diệu gắp thức ăn cho tôi. Cử chỉ thân thiết quá, hơi lạ với tôi, nhưng mà tôi cảm động. Tôi sướng mắt nh́n tập Thơ Thơ khổ rộng nhà in Trung Bắc phố hàng Buồm. Hai chữ Xuân Diệu nét ch́ sắc gợn, không phải chữ gỗ giẹp đét.”
(Tô Hoài, Cát Bụi Chân Ai, Thanh Văn (không thấy ghi năm xb), trang 188 & 189)
Điều trước hết phải nên ghi nhận, Xuân Diệu quả là một người mê đắm và đỏm dáng! Những đặc tính rơ nét của một người đồng tính. Áo Tuưt so lụa mỡ gà, cà vạt lấm tấm vàng sẫm… Xem ra, nét ăn mặc của Xuân Diệu từ hơn nửa thế kỷ trước, so với những tay đỏm dáng hiện đại chả có ǵ thua sút lạc điệu. “Hoài đi ủng hộ Diệu”. Câu nói nhẹ nhàng, mỏng manh đầy nữ tính nhưng quyêát liệt. Và hai chữ “tâm hồn” nói nhịu. Tại sao? Nói nhịu như một bà già bán bánh đúc trong làng có tật nói nhịu nhảm! Đó là cái ám ảnh của bản chất, hay là sự thể phản ảnh của một nỗi cuồng si?
Xuân Diệu cầm tay Tô Hoài và âu yếm vuốt lên, vuốt xuống. Nhưng là “bốn mắt nh́n nhau đắm đuối”. Có nghĩa, Tô Hoài cũng đă đắm đuối nh́n vào mắt Xuân Diệu. Cái đắm đuối mà Tô Hoài chẳng thể nào hiểu nhưng nó có làm Tô Hoài cảm động và rung động!
Tô Hoài kể tiếp. Rành mạch, rơ ràng với một trí nhớ xanh tươi:
“Thỉnh thoảng, Xuân Diệu lại lên nhà tôi. Vẫn nắm tay cả buổi, nh́n tha thiết. Xuân Diệu yêu tôi. Nhớ những t́nh yêu con trai với nhau, ở trong làng và ở lớp, khi mới lớn. Học lớp nhất trường Yên Phụ, nói vỡ tiếng ồ ồ mặt sùi trứng cá, chúng nó cứ bảo tôi là con gái. Nhiều thằng cặp đôi với tôi, đ̣i làm vợ chồng. Có hôm chúng nó tranh vợ đánh nhau lung tung. Có đứa xô vào ôm chặt, sờ soạng toạc cả đũng quần tôi. Nhiều hôm đi học không dám đến sân trường sớm. Phải lẩn vào trong ngơ Trúc Lạc, nghe trống mới chạy ù đến sắp hàng vào lớp.”
(Tô Hoài, sđd, trang 189)
Tô Hoài hôm nay đă là một ông già. Nhưng ông già Tô Hoài vẫn chưa hiểu lắm về sự khác biệt giữa “T́nh Trai” và những nghịch phá của tuổi học tṛ con nít. Chắc rằng Tô Hoài lúc bé ẻo lă và giống con gái. Cho nên lũ bạn tiểu học mới dỡ những tṛ chơi tinh quái đó. Nhưng với Xuân Diệu th́ khác! Đúng như Tô Hoài đă xác định: Xuân Diệu yêu Tô Hoài. T́nh yêu thật sự của tuổi thanh niên trưởng thành. T́nh trai, tuy là “t́nh trai”, ai cấm giai đoạn mở đầu vẫn khai mào bằng những ǵ đằm thắm, thơ mộng. Tay cầm tay. Mắt nh́n mắt. … Đắm đuối. Nồng nàn…
Nhưng mối t́nh của Xuân Diệu với Tô Hoài không chỉ có thế. Không chỉ là tay cầm tay, mắt nh́n mắt. Tô Hoài làm tôi ngạc nhiên ở đoạn tôi sắp trích dẫn dưới đây, khi họ Tô kể lại, miêu tả lại bằng giọng văn tài t́nh có tay nghề của ông:
“Mới xế chiều đă chập tối, chẳng c̣n người tḥ chân ra đường xóm đá tảng lầy lội. Cơm xong, nhà ăn đóng cửa, mái rạ lẫn vào sườn đồi chơ vơ. Mấy cậu văn pḥng ở một ḿnh, xong bữa lại quẳng bát đũa nay, vào chơi ngủ luôn tại các nhà trong xóm. Có cậu việc gấp, đánh máy đêm xong rồi cũng chuồn mất. Dẫy buồng ở tập thể không đèn đóm, tối thui. Không nghe tiếng người trở ḿnh, giát giường không ken két. Im như đất hoang. Nhà tôi ở ngoài ven ngơ giữa đồng. Rượu khuya, đường mưa lội tôi ngủ lại.
Chúng nó sợ, đi bỏ trống cả cơ quan. Cả dạo mưa gió, Xuân Diệu ở lại u tỳ quốc không ra ngoài. Giọt gianh lách tách mái nứa goọ về những đêm ma quái, rùng rợn, say đắm. Bàn tay ma ở đâu rờn vào. Không phải. Tay người, bàn tay người nay đặn, ấm ấm. Hai bàn tay mềm mại xoa lên mặt lên cổ rồi xuống dần xuống dần khắp ḿnh trần truồng trong mảnh chăn dạ. Bóng tối bập bùng lên như ngọn lửa đen không có ánh, cái lạnh đêm mưa rừng ấm dần lên. Chẳng c̣n biết đương ở đâu, ḿnh là ai, hai cơ thể con người quằn quại, quấn quit, cánh tay, cặp đùi thong chăo trói lại, thít lại, giằng ra. Niềm hoan lạc trong tôi vỡ ra, dữ dội giằng ngửa cái xác thịt kia.
(Tô Hoài, sđd, trang 190 & 191)
Tôi có thể thấy như trước mắt cái đ́u hiu hoang sơ trên triền Tam Đảo. Và những cuồng mê xác thịt giữa mưa gió, bóng tối và những khảng trống vắng trơ lạnh giữa núi rừng Yên Dă. Bao ṿ rượu nếp của kiến trúc sư Vơ Đức Diên hẳn nhiên sẽ nung nấu ḍng máu nóng của những chàng thanh niên như Tô Hoài, Xuân Diệu. Và thế là cơn đồng thiếp được gọi lên. Chỉ là ở một người. Bắt đầu ở một Xuân Diệu thi sĩ T́nh Trai. Tô Hoài là kẻ bị cuốn vào cơn sóng dập dờn đó. Bằng vô thức. Không suy nghĩ suy luận phân tích ǵ hết. Nhưng tôi thấy rơ ở những ḍng chữ kể lại của Tô Hoài một ư thức rất tỉnh táo. Và nhất là không chút mặc cảm hay ṿ xé (cầm thiết) theo thói thường của một cái ǵ đó gọi là Truyền Thống Việt Nam hay Luân Thường Đạo Lư kiểu áo dài khăn đóng!
Tô Hoài tiếp tục tỉ mĩ, rất văn chương với những ḍng kể tiếp theo:
“Rồi như chiêm bao, tôi ngă ra, thống khoái. Im lặng. Nghe mưa rơi xuống tàu lá chuối trong đêm và cái mệt dịu dàng trong ḿnh. Giữa lúc ấy, hai bàn tay mềm như lụa lại vuốt lên mặt. Làn môi và hơi thou nóng như than ḅ vào mắt, xuống vú, xuống roan, xuống bẹn… Cơn sướng lại cồn lên cho đến lúc ngă cả ra, rúc vào nhau. Rồi bàn tay dịu dàng lại vuốt lên mặt. Lần này th́ tôi lữ lả, tôi nguôi ra rên ư ử, như con điếm mê tơi không nhớ nổi người thứ mấy, thứ mấy nữa.”
(Tô Hoài, sđd, trang 191)
Tôi đă đọc Hồ Trường An, Ngô Nguyên Dũng, Hoàng Mai Đạt.v.v… viết về đồng tính. Tội cũng từng đọc vài nhà văn nữ Việt Nam ở hải ngoại viết về những mối t́nh, những cơn ái ân đồng tính. Theo tôi, chưa có ai xuất sắc như Ông Già Tô Hoài khi viết lại mối t́nh trai của ông và Xuân Diệu.
Tô Hoài táo bạo mà vẫn nên thơ. Buông thả một cách tận cùng nhưng đồng lúc lại vẫn như e dè muốn níu lại hết. Níu lại một cái ǵ đó rất mơ hồ ngay chính họ Tô chẳng hề biết hiểu, chẳng hề phân biệt được:
“Trời rạng sáng. Xuân Diệu trở về màn ḿnh lúc nào không biết. Tôi he hé mắt nhớ lại những hứng thú khủng khiếp. Những cảm giác nồng nàn kích thích trong bóng tối đă trơ ra khi sáng bạch. Tôi chạy xuống cánh đồng giữa mưa.”
(Tô Hoài, sđd, trang 191)
Những níu lại vô ích vô thức. Những hứng thú quả t́nh khủng khiếp! Nhưng vẫn là những hứng thú kỳ bí “nồng nàn kích thích”. Trong bóng tối.
Bởi ánh sáng bạch b́nh minh ban ngày sẽ làm tan ră hết. Sẽ làm “lạnh” đi những “nồng nàn kích thích” trong đêm mưa gió giữa núi rừng.
Tô Hoài chạy trốn những “khủng khiếp” của cơn hứng thú. Trong cái khựng lại e dè (tôi không thấy nói chút ǵ đến niềm sợ hăi hay ân hận!), vẫn có một sự “tuôn chạy băng băng” vào “chốn đó”. Dù cái “nơi chốn đó” có là thiên đàng hay địa ngục. Xin nghe Tô Hoài kể tiếp:
“Nhưng đêm mai lại vào cuộc dữ dội. Trong đêm quái quỉ lại thấy ḿnh như không phải ḿnh mọi khi, cũng không biết rồi trời lại sáng. Cho đến khi that thấy rạng sáng mới rờn rợn.”
(Tô Hoài, sđd, trang 191)
Chỉ là rờn rợn khi ánh sáng mặt trời đă trở về với không gian. Rờn rợn như một phản ứng thiên nhiên tự nhiên không lư giải. Do đó, khi đêm về, Tô Hoài đă không có ư niệm, không biết là rồi trời sẽ lại sáng!
Nhưng một mối, hay những mối t́nh trai trong thời “kháng chiến” như vậy làm sao qua mắt nổi “cơ quan”! Và hậu quả của những cơn “hứng thú khủng khiếp” là ánh sáng. Là phải phô bày, tự thú. Là phải lôi từ đêm thẳm, từ gió mưa của rừng núi ra những lời bộc bạch. Phải mang bóng tối ra tŕnh diện trước ánh sáng.
“Mọi công việc cơ quan lặng lẽ, nhưng cứ tối đến th́ nháo lên, nháo lên một cách âm thầm. Các chàng trai trẻ vào ngủ lang trong xóm. Thằng Đại trắng trẻo, mũm mĩm th́ biến là phải. Nhưng cả đến thằng Nghiêm B́nh cao to hiên ngang như thế, tối cũng lẳng lặng vác cái ghi tar a đi. Bốn bên im như tờ. . . . .
. . . . chiếc màn một trơ trọi của lăo Hiến, đôi khi cả màn của Kim Lân, của Nguyên Hồng ở Bắc Giang sang, ngủ tạm nay. Chẳng biết đêm hôm có ông kễnh nào bị bàn tay nhung sờ vào roan không. Cuộc kiểm điểm Xuân Diệu kéo liền hai tối. Hồi ấy chưa biết phương pháp chỉnh huấn, nhưng hàng ngày chúng tôi làm việc giờ giấc nghiêm ngặt, mỗi tổ buổi chiều trước giờ tăng gia lại hội ư rút kinh nghiệm. Cả cơ quan họp đến khuya. Chỉ có ông Phan Khôi lên buồng vẫn mace màn sẵn đi ngủ từ chập tối, bỏ ngoài tai mọi việc.
Xuân Diệu chỉ ngồi khóc, chẳng biết Nam Cao, Nguyễn Huy Tưởng, Trọng Hứa, Nguyễn Văn Măi, cả lăo Hiến, thằng Nghiêm B́nh, thằng Đại và mấy thằng nữa, có ai ngủ với Xuân Diệu không, nhưng cũng không ai nói ra. Tôi cũng câm như hến. Lúc rồ lên, trong đêm tối quyến rũ, chính ḿnh cũng điên kia ma.ø Không nói cụ thể việc ấy, nhưng ai cũng to tiếng gay gắt “tư tưởng tư sản, phải chừa đi”. Xuân Diệu nức nở “t́nh trai của tôi… t́nh trai…” rồi nghẹn lời, nước mắt lại ứa ra.”
(Tô Hoài, sđd, trang 193)
Hẳn là c̣n may mắn, v́ “hồi ấy chưa biết phương pháp chỉnh huấn”, nên Xuân Diệu chỉ bị mắng mỏ là “tư tưởng tư sản, phải chừa đi”. Chỉ tội nghiệp cho cái gọi là “tư sản”! Làm như chỉ có những con người “tư sản” mới biết đến “đồng tính luyến ái”!
Chẳng có đấu tố, khai tội và phỉ nhổ chửi bới. Chẳng có ném đá hay hành hạ cụ thể tức th́. Nhưng sau đó ít lâu, th́ Xuân Diệu bị đưa ra khỏi ban thường vụ.
“Và cũng thành một cái nếp kéo dài, từ đấy không ai nhắc nhở đến những việc chủ chốt trước kia Xuân Diệu đă phụ trách. Bỗng dưng, Xuân Diệu thành một người được nhiều thời giờ chỉ chuyên đi viết. Mà Xuân Diệu cũng như xa lánh mọi công tác.”
(Tô Hoài, sđd, trang 193)
Xem ra, h́nh phạt như vậy đối với những “tội t́nh, bê bối” mà Xuân Diệu đă làm ra đă là quá nhẹ. Đảng Việt Cộng v́ trọng tài Xuân Diệu nên nương tay? Hay v́ là giai đoạn can kết nạp, cần những cán bộ tiếng tăm, có tài, nên Đảng đă ngó lơ phần nào cho Xuân Diệu? Tôi lại nghĩ những lí do vừa nêu ra có thể là vài chục phần trăm. Nhưng nhiều phần trăm chính yếu là Đảng đă “mắc cỡ”! Đảng ngượng ngùng chẳng biết… kết tội ra làm sao với trường hợp Xuân Diệu.
Và như thế, Xuân Diệu, theo như Tô Hoài đă ghi, vốn là một người “đào hoa” với những mối t́nh trai. Xuân Diệu không biết chung thủy. Xuân Diệu chỉ biết mê đắm. Tô Hoài hồi ức:
“Từ thuở trẻ, cái bắt tay như vồ lấy, trán đụng vào nhau, bốn con mắt nghiêng ngả vuốt ve nhau. Ở đâu Xuân Diệu cũng đào hoa những mối t́nh trai. Buổi chiều trong kháng chiến, đă hết lo đám máy bay lên đánh bom, chúng tôi đặt ba lô nghỉ chân ở Ấm Thượng xuống sông tắm táp xong lên dạo phố. Đêm nay thị trấn mời Xuân Diệu nói chuyện thơ. Bọn con trai choai choai kháu khỉnh xúm xít quanh nhà thơ. Tuổi trẻ, trai gái thấy nhau như có điện, dù điện yêu hay điện ghét, thái độ hiện ngay ra con mắt, nụ cười, cái bỉu môi, dáng xóc cổ áo, băi nước bọt. Đằng này, con gái đi ngang mặt dửng dưng như không, nhưng con trai xoắn xít ṿng trong ṿng ngoài. Sáng hôm sau c̣n đến chơi. Xuân Diệu nắm cổ tay từng đứa mâm mê như chọn đẵn mía, và nh́n dơi vào mắt…
(Tô Hoài, sđd, trang 196)
Xuân Diệu quả là một tay đào hoa với những mối t́nh trai. Qua ng̣i bút Tô Hoài, chúng ta thấy một Xuân Diệu đồng tính thản nhiên và ngây thơ không mặc cảm. Mặc cảm, một trạng thái gần như (đương nhiên và thậm chí cần thiết) bắt buộc phải có ở những con người đồng tính chẳng những vào thời thi sĩ Xuân Diệu, mà ngay cả ở thời nay tại Việt Nam!
Và như Tô Hoài đă kể, Xuân Diệu chẳng phải là một tay chung t́nh. Tuy nhiên, để kết luận về Xuân Diệu, Tô Hoài viết:
“Mỗi khi nhớ, chuyện về Xuân Diệu buồn thương, buồn cười và đáng yêu, chỉ đáng yêu…”
(Tô Hoài, sđd, trang 193)
Để dứt bài này, tôi xin chép lại nay một bài thơ “T́nh Trai” của Xuân Diệu, gửi một người lính trẻ rời thành phố vào chiến trường. Bạn đọc nếu không biết trước, chắc chắn sẽ nhầm đây là một bài thơ T́nh Gái, do một chàng trai viết gửi cho người yêu bé nhỏ của ḿnh:
EM ĐI
Tặng Hoàng Cát
Em đi, để tấm ḷng son măi
Như ánh đèn chong, như ngôi sao
Em đi, một tấm ḷng lưu lại
Anh nhớ thương em, lệ muốn trào
Ôi Cát! Hôm vừa tiễn ở ga
Chưa chi ta đă phải chia xa!
Nụ cười em nở, tay em vẫy,
Ôi mặt em thương như đóa hoa
Em hỡi! Đường kia vướng những ǵ
Mà anh mang nặng bước em đi!
Em ơi, anh thấy như anh đứng
Ôm măi chân em chẳng chịu ĺa
Nhưng bóng em đi đă khuất rồi.
Đứt ĺa khúc ruột của anh thôi!
T́nh ta như mối dây muôn dặm
Buộc măi đôi chân, dẫu cách vời
Em hẹn sau đây sẽ trở về
Sống cùng anh lại những say mê…
Áo chăn em gửi cho anh giữ,
Xin gửi cùng em cả hẹn hề!
Một tấm ḷng em sâu biết bao
Để anh thương măi, biết làm sao!
Em đi xa cách, em ơi Cát
Em chớ buồn, nghe! Anh nhớ yêu…”
(Đêm 11/7/1965 * 23 giờ 30)
Virginia, Aug 10 – 2004
TNH
[
Next Thread |
Previous Thread |
Next Message |
Previous Message
]
| |
Feedback: 
