| Subject: Re: Con Duong Tu Than |
Author:
NKS
|
[
Next Thread |
Previous Thread |
Next Message |
Previous Message
]
Date Posted: 13:39:41 06/27/03 Fri
In reply to:
NKS
's message, "Con Duong Tu Than" on 13:34:33 06/27/03 Fri
MỘT NGUYÊN TẮC TU THÂN:
CON ĐƯỜNG NƯỚC
Đường Mềm trong Phúc Âm
Chiến thuật Nhu đạo, đường mềm và đi quanh ấy, chính Chúa Giêsu cũng đề xướng qua biểu hiệu Con rắn:
“Hăy khôn khéo như rắn và đơn sơ như chim câu!”
Khôn nhắm chiến thuật, c̣n đơn nhắm tinh thần, thái độ. Khôn khéo như rắn th́ phải biết lẩn, lủi, đi quanh, lúc tiến lúc thoái tùy hoàn cảnh, tùy thời. Nghĩa là rất mềm dẻo, uyển chuyển, chứ không cứng nhắc nguyên tắc, không luôn luôn trực diện đương đầu. C̣n đơn sơ như chim câu, th́ ḷng phải trong suốt và ngay thẳng, không c̣n bóng tối của vị kỷ, không c̣n lá chắn của cố chấp, khiến cản đường ân sủng và che khuất sự thật. Tâm hồn đơn sơ, đó là tâm hồn sẵn sàng cho ư Chúa, là sáp mềm dưới tác động Thánh Thần.
Đơn sơ, ở nhiều chỗ khác, được thi vị hóa bằng con đường trẻ thơ:
-- Nước trời là của những ai giống như trẻ nhỏ.
-- Không tiếp nhận Nước Thiên Chúa với thái độ trẻ thơ th́ không vô được.
-- Nếu không trở về với trạng thái trẻ thơ th́ không vô được Nước Trời.
-- Kẻ nhỏ nhất trong các con, ấy là kẻ lớn nhất.
* * *
Con đường Chim câu và Trẻ thơ đi đôi với Con đường của Thần khí, với cách hành động của Ngài.
Cách làm của Thần khí, đó là cách làm “tùy hứng.” Thần khí “hứng đâu thổi đấy” mà: V́ Thần khí không câu nệ, không trói buộc trong những thành kiến, kuôn khổ, nguyên tắc, chẳng tùy thuộc bất cứ ǵ. Nên không thể nh́n ra đường đi của Ngài, không biết nó bắt đầu từ đâu và đi về đâu. Chỉ v́ lư do không thể t́m ra cái ǵ quyết định hành tác của Ngài, hành tác này không bị thúc đẩy bởi bất cứ lư do nào, trừ lư do ư Chúa và t́nh yêu của Chúa.
Đường Thần khí thế, th́ đường những ai sinh từ Thần khí cũng vậy (Ga 3,8). Họ tự do và thật thong dong, muốn làm ǵ th́ làm: “Hăy yêu, và hăy làm điều anh muốn, ama et fac quod vis,” thánh Augustin nói thế.
Hèn ǵ mà Thần khí được gọi là Khí (pneuma, spiritus), được sánh với Gió. Khí và Gió vốn không h́nh không sắc, nên đi đâu cũng được và vào đâu cũng xuôi. Y như nước vậy. Và thật ra, trong Tân ước, Thần khí cũng được “đại diện” bằng nước:
-- Rửa trong Thần khí và nước.
-- Sinh ra từ Thần khí và nước.
-- Ai khát hăy đến với tôi mà uống!...
Thần khí ấy, thánh Phaolô mang đối lập với Luật, tức với khuôn khổ và h́nh thức, tóm lại với “từ ngữ”:
-- “Từ ngữ th́ giết, c̣n Thần khí làm sống động” (2Cr 3,6).
-- Luật th́ trói buộc, c̣n Thần khí giải phóng (coi Rm 8, v.v.).
Chiến thuật Nước trong luyện đức: Mềm
Sức mạnh của nước là ở dẻo mềm. V́ mềm dẻo, nên khó bị tật thương do đụng chạm. V́ mềm dẻo, nên len lách được, ứng phó khéo. Nhất là lợi dụng hết sức địch, sức ḿnh. Như trong Judo ấy!
Sức, hay năng lượng tâm linh, chỉ có một thôi, lại có hạn nữa. Thế mà phải phân chia cho nhiều ham muốn khác nhau, những xung động tản mát không ích ǵ cho sự thăng tiến cơ bản của con người. Thậm chí cả địch -- những nội địch, agiống như virus đă xâm nhập gen của cơ thể ta -- cũng tới đổ xăng ở những cây xăng của ta để đánh phá ta.
Cho nên, một chiến sỹ thành công không phải là một chiến sỹ nhắm mắt tấn công. Mà là kẻ khôn khéo biết tiết kiệm sức ḿnh và lợi dụng sức người. Và như thế, cần biết người biết ḿnh và phân biệt thù bạn. Để lợi dụng khí giới kẻ thù mà phục vụ cho mục đích của ḿnh thay v́ bỏ uổng khí giới ấy. Để tập trung sức vào những mũi nhọn chiến lược, thay v́ gặp đâu đánh đấy, phí sức đi. Năng lượng tâm sinh lư hoán chuyển được, nên phải khéo đào mương dẫn nước.
* * *
Đâu là bạn, là thù, là những virus sống kư gửi trong tâm hệ ta?
Nền tảng sức mạnh tâm linh tàng ẩn trong vô thức. Vô thức này là chỗ cư trú của nhiều bóng ma khác nhau: các bản năng, siêu ngă và những sức mạnh phản hanh thông (anticathexes), những nguyên tiêu và cảm xạ chưa khám phá nổi...
Theo Freud, ở nền tảng của bản năng, có hai sức chủ yếu: Sinh (erôs) và Hủy (thanatos). Tùy theo sự thống trị của một trong hai, mà con người và thế giới sẽ thành ác quỷ hay thiên thần.
Bản năng, đó là nguồn gốc thứ nhất của những xung động. Cách xử sự không khéo với xung động có thể làm sinh ra trong vô thức những lực phản hanh thông, những hệ thống áp chế mà Freud quy tụ quanh cái tên Siêu ngă.
Xung động từ trong vọt ra, ngoại thế tự ngoài ép vào, và cái Tôi tâm lư đứng giữa để dung ḥa hai luồng sức. Nếu cái Tôi yếu nên dung ḥa không nổi, th́ va chạm mạnh có thể sinh một “trauma,” sự cảm nghiệm đau khổ và đ̣i hỏi đau khổ ấy. Những thương tổn do va chạm c̣n có thể là mặc cảm. Đây là những vùng nhạy cảm và vùng cấm, mà một từ ngữ hay ư tưởng dù chỉ liên quan xa xôi cũng đủ làm rung chuyển tâm hệ, suy mờ ư thức và xáo trộn trí nhớ, lại c̣n khiến né tránh sự thật và làm bậy vô ư thức nữa. Thương tổn c̣n là tan vỡ tâm hệ, do đó một mảnh tách khỏi toàn khối, mà khi bị phóng thể (projection) sẽ khiến những ư tưởng từ đấy thoát ra, được đương sự nghe như tiếng nói của một người, một hồn ma nào đó.
Mạnh c̣n hơn thế là những cảm xạ (affect). Cảm xạ là cái rất huyền hoặc, tự vô thức (tâp thể) vọt ra bất ưng để chế ngự anh hoàn toàn. Nguồn gốc có thể là những ta-bu nguyên thủy, chúng bật mồ dậy thành những ảo giác, thành kiến, đố kị, gây ra niềm lo âu sợ hoảng, mạnh tới nỗi không thể cưỡng mà không sinh dồn nén.
Thức th́ thế, mà ngủ th́ có những giác mơ kỳ dị, những “đại mộng” (grands rêves), cái bỗng dưng nổi lên, cũng từ những kinh nghiệm nguyên thủy, nhưng có chức năng báo trước những tai họa hay giải đáp cho những vấn đề có tầm ảnh hưởng rộng lớn đến loài người hôm nay.
* * *
Bộ máy tâm lư phức tạp, tế vi và dễ tổn thương đến thế, dễ hơn cả bộ máy sinh lư nữa, nên không thể làm bừa, làm đại như quen làm xưa nay, trong cuộc sống nói chung, trong tu thân nói riêng. Phải thận trọng và khéo léo, phải uyển chuyển và nên tránh những xốc cản xúc (choc émotionnel) bao nhiêu có thể. Sử dụng con đường Mềm bao giờ cũng an toàn nhứt. Chẳng những an toàn mà c̣n rất lợi, nhất là trên b́nh diện chiến lược, bởi tránh được những tiêu hao vô ích, lại lợi dụng được sức do xung động cung cấp. Y như cách làm kinh tế hôm nay: thay v́ mặc rác làm ô nhiễm môi sinh, th́ chế rác thành đồ dùng và năng lượng; thay v́ kệ nước lũ tàn hại nhà cửa, ruộng đồng, th́ ngăn lũ làm điện và để tưới tẩm, v.v... Chúng ta có đủ cơ sở làm được như vậy trong lănh vực tâm lư. Cơ sở ấy là khả năng hoán chuyển và thăng hoa.
Thật ra, th́ cả hai, hoán chuyển và thăng hoa, rất mật thiết với nhau. Để thăng hoa th́ phải dồn nén. Nhưng nếu chỉ dồn nén suông, một cách thụ động, tiêu cực thôi, th́ một là sinh thói quen “chịu vậy,” hai là chịu không nổi th́ bệnh đến thế chỗ. Chẳng có ǵ thăng hoa ở đây cả. Vậy để có thăng hoa, ít là phải dồn nén tự nguyện, mà không ai tự nguyện như thế nếu không v́ cái ǵ tích cực. Nếu cái tích cực này không tốt, một ư đồ “nằm gai nếm mật” để trả thù chả hạn, th́ cũng đâu có thăng hoa. Nghĩa là để có thăng hoa, tức để có một cái ǵ cao hơn vọt ra, một t́nh yêu thiêng liêng hay một đức tính chả hạn, th́ minh hay mặc nhiên, đă phải có ư hướng chuyển hoán, hoán sang một đối tượng cao quư, chuyển sang một b́nh diện thiêng liêng rồi. Ư hoán chuyển càng tích cực, cách chuyển hoán càng khéo léo, th́ dồn nén càng bớt đi và năng đức hoàn thành. Giả như dồn nén chỉ v́ muốn hy sinh cho t́nh yêu, như người mẹ v́ con, kẻ yêu v́ người t́nh, hay linh hồn v́ Chúa, th́ mối t́nh sẽ cao quư, sâu xa, vững mạnh thêm rất nhiều.
Để chuyển hoán dễ dàng, phải có tâm trạng b́nh tĩnh. V́ cái mà ta chuyển hướng là sức mạnh của một khuynh hướng, một xung động. Và thương đây là một cám dỗ, và cám dỗ này, hễ ta sợ nó, th́ nó dương nanh múa vuốt, ám ảnh ta hoài. Nhất là khi nó được lồng vào một bóng quỷ. Nên việc trước hết phải làm là khử huyyền (démystifier) cám dỗ, coi thường nó tuy vẫn lưu tâm đối phó.
Phải biết rằng, dù có quỷ ở đây, th́ quỷ cũng phải nương theo tôi, tức nương theo xung động và khuynh hướng của tôi để tấn công tôi. Nó là một virus kư sinh (parasite) trong gen bản năng, sinh sôi, nảy nở và công phá bằng chính sức con người. Vâng, dù Satan hay thế gian cũng chẳng làm ǵ nổi tôi nếu không có tôi, nghĩa là nếu không có han muốn và sự đồng t́nh của tôi. Nên cái trước tiên phải quan tâm là con người nội tâm, với những khuynh hướng bẩm sinh hay do giáo dục và t́nh trạng ư chí. Đừng để xung động làm nội gián. Xung động chỉ thành cám dỗ khi nó kéo xuống và hướng về thỏa măn của riêng tôi. Hăy nghĩ đến Chúa, đến tha nhân và chuyển hóa xung động theo hướng đó, và thế là cám dỗ đổi lốt thành yêu thương được.
* * *
Một cách cụ thể, chúng ta hăy lấy xung động t́nh dục làm thí dụ. Ham muốn loại này, ở mặt địa khí (chtonien) của nó, hướng ta về phái khác thay v́ về một người khác phái, về khoái lạc của ḿnh hơn là của chung hai ḿnh. Vâng, trong cơn điên nhục dục, người nam chỉ cần người nữ nói chung (la femme), chứ không cần người nữ nào đó nhất định. Bởi thế, hễ sốt th́ phải ḱm cho hạ bớt cơn sốt, đồng thời cố chuyển t́nh dục sang t́nh cảm (yêu thương) bằng cách hướng ḷng về chủ thể đối diện và quan tâm đến họ. Ham muốn ở mặt địa khí cũng nặng về hủy lực (thanatos), nên phải hăm bớt sự tấn công vốn thuộc thanatos, và tăng thêm erôs bằng những lời và cử chỉ dịu dàng.
Một khi đă chuyển được t́nh dục sang t́nh cảm, th́ ta có thể thiêng liêng hóa t́nh cảm ấy. Bằng cách yêu người đối diện trong Chúa. Bằng cách hướng t́nh cảm xa hơn, về phía Chúa Giêsu hay Đức Mẹ. Thậm chí bạn có thể nh́n người khác phái kia như một người con em thiêng liêng mà bạn phải giúp đỡ, và lập tức t́nh yêu chiếm đoạt sẽ nhường chỗ cho những t́nh cảm vị tha.
Để đối phó với cơn cám dỗ nhục dục, con đường Mềm c̣n là thái độ phớt lờ, kệ cho nó đến th́ nó sẽ đi luôn, y như đụng nhằm cao su vậy. Và đây là kỹ thuật thư giăn tâm trí (với sự trợ lực của thư giăn thể lư: hơi thở nhẹ đều, cơ bắp lỏng ra): chẳng để ư chi, cũng chẳng thiết ǵ. Đúng là làm như Nước: kệ cho tấn công th́ không có phản chấn, nên chẳng có tổn thương.
* * *
Nói về “nhu đạo,” sau đây là một hai thí dụ khác rút từ cuộc đời Tiên sa nhỏ (Thérèse de l'Enfant Jésus):
Ăn ngon, th́ ai mà chả thích ăn ngon, dù thánh nhân cũng thế. Thay v́ mím môi trợn mắt trước thức ăn ngon khi cần đến nó, Tiên sa chỉ việc... ăn đại, nhưng bằng tâm tưởng, món ăn mạnh th́ “dâng” cho thánh Giuse, món ăn thanh dâng cho Đức Mẹ, món ăn nhẹ cho cậu bé Giêsu, c̣n nếu món không ngon, th́: À đây là phần ḿnh!
Thấy ḿnh trong trắng, thay v́ gạt bỏ ư nghĩ đó để khỏi kiêu, Tiên sa lại dùng nó để yêu và khiêm nhường: Không phải v́ tôi khỏe, nhưng v́ tôi yếu bé nên Chúa đă thương mà lấy trước đi những chướng ngại vật trên đường!
Giả như có tội lỗi, Tiên sa vẫn “vụng chèo khéo chống” được, để vững ḷng tin tưởng: Chúa công minh, nghĩa là Chúa đếm xỉa đến sự yếu đuối do bản chất của tôi!
Trong cùng chiến thuật của Tiên sa, tôi sẽ lợi dụng tội lỗi ḿnh đển nh́n ra độ thấp của tôi trước độ cao của Chúa, không phải để giận thân hay chạy trốn Chúa, nhưng để, dưới thung lũng của thân phận ḿnh, tôi dễ gặp Chúa trong tiếc nuối và tin tưởng. Và khi ấy, thung lũng đă thành “thung lũng ph́ nhiêu,” và tội lỗi thành “Phước thay cái tội” (felix culpa)!
Chiến thuật Nước để tu thân: Thấp
Theo Lăo tử, chính v́ Thiện hạ (thích chỗ thấp) mà nước thành Bách cốc vương. Quả hợp với nhận định và lời khuyên của Tiên sa Nhỏ: “Đi xuống thung lũng ph́ nhiêu của ḿnh.” Chính khi hạ ḿnh, ta dễ dàng gặp Chúa. Chúa đợi ta ở chỗ vô cùng thấp “Thung lũng” của ta đó. Ai đă giàu kinh nghiệm thiêng liêng hẳn thấy rơ như vậy.
Con đường thấp đúng là đại lộ Tin mừng, nó mang tấm biển đường BÉ THƠ. Không coi ḿnh Đáng ǵ, đây là một trong hai ba mặt của con đường ấy. Không coi ḿnh Đáng kể, bé chỉ kể má ba là Đáng thôi. Nên bé mặc trao tùy ba má. Bé uốn theo ba má trọn vẹn.
Vét rỗng cái tôi và uốn theo là bản chất đấng Con Trời trước hết:
- Má Ta và anh chị em Ta là kẻ thi hành ư Cha Ta!
-- Hăy thưa:... Xin ư Cha thành sự thật, dưới đất cũng như trên Trời!
Trên Tời ư? Ở đó mọi ư thành một với ư Cha. Mà Trời là Đức Giêsu ấy. Chúa Giêsu chẳng là Cung điệm duy nhất của Cha, nơi duy nhất Cha tiếp đón chúng ta đó sao? Con người Chúa Giêsu, từ căn bản của ḿnh, uốn theo từng nét vẻ mặt Cha: “Ai thấy Ta là thấy Đấng sai Ta.” Và uốn theo từng nét ư Cha: “Thức ăn của Ta là thi hành ư Đấng sai Ta.”
Nếu con người Chúa, do bản chất, là hiện thể của ư Cha, th́ do đặc ân và vị thế Mẹ Chúa, đức Maria cũng nhu ḿ y như vậy:
-- Má Ta... là kẻ thi hành ư Cha Ta!
-- Này đây tôi là tỳ nữ Thiên Chúa !
-- Phúc cho nàng v́ đă tin!
Tin, đó là xuống đúng chỗ thấp nhất của ḿnh (tôi là nữ tỳ Thiên Chúa) để quy thuận Thiên Chúa (như Abraham đă vâng phục đến cùng, do đó thành cha của những kẻ tin).
Đạp đổ ngai vàng cái tôi để Thiện hạ, và Thiện hạ để thi hành ư Chủ, đó là ư nghĩa của khiêm nhường Kitô-giáo. Giống như Nước, không c̣n Mặc cảm cái Tôi (complexe du Moi, theo Jung), nên không có h́nh dạng riêng của ḿnh, nhờ đó dễ vào mọi khuôn ư Chúa. Không thể có tùng thuận đúng nghĩa nếu thiếu khiêm nhường. Và khiêm nhường cũng chỉ đủ độ sâu khi nghiêng về Tùng thuận.
Thật ra, th́ khiêm nhường đâu phải là dưới phận, và tùng thuận đâu phải là cúng dâng thêm. Mà chỉ là nh́n nhận cái koảng cách vô biên giữa tôi với Thiên Chúa. Đứng trước Đấng vô cùng cao không bao giờ tôi thấp đủ. Đứng trước Đấng là Thượng Chúa không bao giờ tùng phục quá được. Trước Ngài, thái độ duy nhất có thể là thái độ Bé thơ, hay, như Vivekânanđa nói: Đứng trước Thiên Chúa, không có đàn ông, chỉ có đàn bà!
Nếu hiểu thái độ đúng đàn bà là ôn nhu, th́ người phụ nữ lư tưởng phải là Đức Mẹ:
-- Này đây tôi là tỳ nữ Chúa.
-- Phúc cho nàng v́ đă tin.
-- Mẹ Ta là kẻ thi hành ư Cha Ta.
Vậy để làm “đàn bà” và “gà mái,” ta hăy đứng vào chỗ của Mẹ, và như Mẹ, thi hành đúng chức năng “tỳ nữ” của ḿnh.
Ngày xưa, người ta “Trời-hóa” Đức Mẹ. Nay phản ứng lại, người ta muốn xa ĺa Ngài. Sống đạo th́ phải có t́nh có lư. Đạo hợp lư là đạo đúng hướng thần học. Nên thỉnh thoảng phải dùng cái Lư của thần học mà tra vấn cái T́nh của những sùng bái tự phát tự sinh. Theo lư, th́ nếu Đức Mẹ có địa vị và vai tṛ ǵ, th́ cũng là trong liên đới với Chúa Kitô. Chúa là môi giới duy nhất, và mọi sùng kính phải lấy Ngài làm cùng đích, khiến cho Tất cả v́ Đức Kitô, để Đức Kitô v́ Thiên phụ.
Nhưng nếu Đức Kitô là Môi giới viết hoa, th́ trong Giáo hội hết thảy chúng ta lại cùng làm môi giới với Ngài, do đó có thể nhờ vả, nương cậy lẫn nhau trên đường hành hương về Đất hứa. Đức Mẹ là Cùng làm môi giới theo một ư nghĩa đặc biệt và môi giới cho tất cả. Nên đến với Ngài cũng là mặc nhiên đến với Đức Kitô. Có điều, như ai có kinh nghiệm sẽ thấy, hễ đến với Mẹ, ta dễ thấy ḿnh bé nhỏ và có thái độ đơn sơ. Bằng như lư quá, th́ dễ phồng lên như trái banh và bắt gặp cái Tôi của ḿnh. Thế mà để đến với Chúa, th́ ta phải có thái độ Bé thơ và Tỳ nữ.
Hoành Sơn
(c̣n tiếp)
[
Next Thread |
Previous Thread |
Next Message |
Previous Message
]
| |
Feedback: 