Cingghiz Aytmatofqa ocuq het (1) - Abdurehim dolet -- Edibiyat Gulzari

[ Show ]

Support VoyForums

[ Shrink ]

VoyForums Announcement: Programming and providing support for this service has been a labor of love since 1997. We are one of the few services online who values our users' privacy, and have never sold your information. We have even fought hard to defend your privacy in legal cases; however, we've done it with almost no financial support -- paying out of pocket to continue providing the service. Due to the issues imposed on us by advertisers, we also stopped hosting most ads on the forums many years ago. We hope you appreciate our efforts.

Show your support by donating any amount. (Note: We are still technically a for-profit company, so your contribution is not tax-deductible.) PayPal Acct: Feedback:

Donate to VoyForums (PayPal):

[ Login ] [ Main index ] [ Post a new message ] [ Search | Check update time | Archives: 1, 2, 3, [4] ]

[ Next Thread | Previous Thread | Next Message | Previous Message ]

Date Posted: 16:10:43 06/08/01 Fri
Author: hiyali
Subject: Cingghiz Aytmatofqa ocuq het (1) - Abdurehim dolet

******* "Xinjang Medeniyiti" Zjornilining 2001-yil 3-sanidin elindi *******

Cingghiz Aytmatofqa Ocuq Het

===Xinjang Medeniyiti" Zjornilining 2000-yil 6-sanigha besilghan===
==="Merkiziy Asiyaliqlar 21-esirde yaxiyalamduq ?" namliq sohbet===
=== hatirisini oqughandin keyin ===

Yoldax Cingghiz Torequluwic:
Ottura Asiya helqliri bu ana makanida yaxawatqandin buyan "Manas" , "Oghuzhan" , "Alpamix" , "Gor Oghli" , "Dede Qurqut"(Qurqut Ata)tek Epos-Dastamliri bilen ozining tunuguni , buguni hemkelgusini baghlap keldi . Payansiz Qipcaq daliliri , Aral we Kaspi dengiz qirghaqliri , Sir we Amu derya wadiliri , Jungghar we Perghane oymanliqliri , Taklimakan qirghaqliri , Altay we Tengriteghi etekliride Oghuzhan , Cintomur Batur , Gor Oghlining qeyser ,batur , heqqani obrazliri bilen , Erkinlik , Horluk , Etiqad yolida xehit bolup oz mazarliri bilen ana tupraqni qucaqlap yatqan xir yurek oghlanlarning muqeddes , Sirliq rohliri muxu zemindiki helqlerning kunseri horawatqan rohiy enirgiyisini toluqlap , hayatqa , Kelgusige sowuwatqan qelbini ozlirige bolghan seghinix hessiyati bilen illiip keldi . Ular qan-yaxliq tarihida adeletsiz teqdiridin , eghir kunliridin qutuluxini , yoruq tanglarning etixini ene xundaq bahadirlarning dunyagha kelixige baghlap , beht-saadetning Ewliya-Enbiyalarning duasining berikatidin emelge axidighanliqini mezmun qilghan rohiy musteqilsizlikni we coqunux obekti bopqalghan xehslerni oz teqdirige hamiy qiliwalghan etiqad muxriklirini oa derdlirige dawa , sunghan rohigha teselli qilip keldi .
Ottrura Asiya helqliri oz tarihida ozining milli qehrimanliri bilen baturluxup , Ularning "Ewliyaliq Hislet"-supetliri bilen Ulargha egixip , Oz teqdirini ol kurex sahibliri bilen xu derijidecemberces baghlidiki , Ularning eqli awamning eqli , hataliqi Awamning hataliqi , halakiti bolsa putkul milletning halakiti boldi .Ularning kallisi moytungzida cepilghan kuni , putkul helqning umid-armanliri , rohi tuwrukliri ghulighan kun boldi . Eniqki , rohigha qul mijezlik singip ketken bu helq , baturluq , heqiqet , ulughluqning simowli bolghan qehrimanlargha coqunuxni bildiyu , baturluq , heqqaniyetning ozige ihlas qilixni bilmidi . Xuning bilen "Birni canax arqiliq minggha ibret qilidighan" tradegeyilik aqiwet ularning her-qetimliq kurixige rezjissorluq qilip keldi . Demek , Heqiqetning musteqilliq , ulughluqtin ibaret eqidiliri esli ademlerning ozide ,kurexliride , yaxawatqan zeminida bolsimu , ottura asiyaliqlargha nisbeten asmandin yaki birer mojizikar xehsning dunyagha kelixidin we yaki ozgilerning merhimitidin kelidighan nersige aylinip qaldi . Wektor Hyogo xehske coqunux bilen oz-ozige ixinixning munasiwitini "Birsi birsini halak qilidu" deginidek , helqlerning melum xehske , ghayiwi obrazlargha coqunuxi (mahiyette xulardiki supetlerni ulughlap , ozliridin yetkili bolmaydighan nersidek yiraqlitewetixi) ahirqi hesapta millette , konkirtlaxtrghanda millet terkibidiki her bir xehste oz-ozige bolghan ixenc tuyghusini , realliqtiki ucrighan mesililerge bolghan mes'uliyet engini olturdi . Buning bilen ozige kelgen balayi-apet dixwarciliqlarni bir bolsa kelgindi "seidzade" sopi-ixan "pir"lar we "Selle yoghan iman yoq" sahta olimalarning eqidetul islamda qet'i delili bolmighan "Qazayu qedir teqdirdin" degendek dunya qarax jehettiki passip cuxenduruxlirige yuklep qoyidighan , sel kozi ecilghanlar bolsa omumen taxqi seweplerdin izdeydighan tepekkur namratliqidin otup ketelmidi .
"8-esir asiya tarihidki eng cong imperiye"lerning biri bolghan Orhun Uyghur Hanliqining halak bolux sewebini tebii apetler , taxqi duxmenning hujumi degendek bir qatar seweblerdin dep qarap , hanliqtiki en'enidin-esli etiqadtin yatlaxqan "rohiy-pishikiliq jehettiki zor ozgirixler sewebidin"likidin kormiduq .
Otken esirlerdiki helqimiz bexidin kecurgen jahaletlik yillarni Junggharlarning tajawuzi , Manjularning zorluq-zombuluqliri we Hoja -Ixanlarning satqin-munapiqliqidin izdextuqki , xu dewr helqlirimizdiki oz etiqad-eqidisige bolghan sawatsizliqidin-ozlirining dinini , ihlasini depsende qilghan jahalet pirliri-sopizim hamiylirining terkidunyaliq texebbuslirigha nadanlarce esir bolup , Ularning zikri-samaliri bilen oz ibadetliri otturisidiki tupluk zitliqni bayqiwalalmighan eqli korluqidin , ozidiki milliy ghorur we milliy oyuxux kucini yoqitip qoyghanliqidin izdexmiduq .
20-esirning baxlirida teqdirimizde yuz bergen tragedik komidiyilerni heyliger Yangzengxin , Xengxicai we Stalinning "Teqdirimizning Arghamcisini qoligha eliwalghanliqidin" dep qutulduqki , ene xu jallatlarning ketminini bilip-bilmey capqanliqimizdin , erk-ucun tokulgen derya-derya qanlarni mensep ucun satqanliqimizdin kormiduq .
Yoldax Aytmatof , Yuqiriqidek bir qatar tarihiy sewepler tupeylidin bizde yaxax jeryanidiki kurexlirimizde bir meghlubiyetci atilip qelixtin , tewekkulcilik hesabigha bir behtsiz bopqelixtin telwilerce qorqux pishikisi xekillendi . Ozimizning insaniy qimmiti , yaxax meqsiti untuldi , mahiyette ozimiz teripidin burmilandi .
Bu hil rohiy zeiplikning eghirliqidin oz kelgusi we mustehkem etiqadi ucun ya olum , ya korumdin birini talliyalaydighan kixi qelbini titretkudek ghaliplarce keskinlikni , muresseci qelblerni qet'ilikke undeydighan acciq azaplargha huxtarliqni arzu qilix tugul , cuxinix gherizimu bolmidi .
Yoldax Cingghiz Torequliwic , eyni yillarda dunya medeniyet hezinisige bibaha durdanilarni qoxqan , at tuyaqliri bilen "Tengrining Qamcisi" supitide gherp , xerqni titretken qedimqi Ottura Asiya helqlirining bugunki hali - xan-xerep , ghalipliqni bugunidin , baridighan menzilidin , kelgusidin izdexning we urunuxning ornigha yaxap otken tarihidin , bir caghlardiki bowisidin , uzun esirlerning qelin cang-tozanlirigha komulup qalghan Ejdadning(Ulargha zerrisimu nesp bolmighan)xanliq hayatidin izdex boldi , xundaqla Ularning jenggiwar , nurluq simalirini , olum aldidiki otluq misralirini murasim zalliri , mehmanhana oylerning torige esip qoyup , tangliyini cakilditip olturidighan bicarilik boldi , halas .
Epsus , Yoldax Aytmatof , Ottura Asiyaliqlirimiz dunyada gherezsiz ehsanning bolmaydighanliqi , "Bir balasi bolmisa quyruq yaghning tax ustide turmaydighanliqi"dek tarihiy pakitlargha "ghiq" kekergen Ejdadlarning untughaq Ewladi bolup turuqluq bugunki kundimu BDT ning ghemguzarlighiqigha , tohtam , xertname , ittipaqlarning emeliy kucige ixinidighan , teqdirini bir-ikki Prezdentning aldin korerlikige tapxuridighan "Ala inekning balisi cala quyruq"luq qismetni Ejdad tepekkuridiki yengi tekrarliq supitide qaytilawatidu .
Oz teqdirini sirtqi muhit we insanperwerlik nuqtisidin qilinghan yardemler bilen baghliwelix xubhisizki , Ottura Asiyaliqlarni ozige bolghan ixenctin , onguxsiz xaraittiki rohiy ustunluklerdin yiraqlaxturidu . Qandaqliki xekildiki heyrihahliq bolsun qaxxaq-namrat kixining iqtisadiy engini oyghutux tugul , gheplet uyqusini soziwetidu , korup turuptimiz , dunyada insanperwerlik yardimi beriwatqan doletler we milletler dawamliq beriwatidu , eliwatqan doletler we bicare milletler bolsa tohtimay eliwatidu .
Netziy mundaq deydu : "Siler tokurlarning hasa tayighini tartiwelinglar , xundila ulargha saghlam put koklep ciqidu". Mana bu - uzun yillar namratliq , qaxxaqliq , qulluqning derdini yetkice tartqanliqtin rohiy qulluqqa giriptar bolup , hayat sepiridin umid we pursetni emes , jebr-japanila koruwatqan mehkum-temehor ellerning tutqusi hayatliq programmisi .
Demek , Ottura Asiyaliqlargha nisbeten eng ixenclik qutquzghuci - baxqa biraw emes , del ozi . Dunyadiki eng ulugh muteppekkur Muhemmed Eleyhisalam mundin az kem 14 esir muqeddem : "Oz-Ozini tonughan rebbini tonuydu" degen . Xundaqla 4 esir keyin yaxighan Ibni Sinamu uning izidin mengip : "Barliq bilixlerning merkizi Oz-Ozini idare qilix yeni Ozini kamil insan qilixta" deydu . 15-esirde yaxxap otken Newa'iy Hezretmu : "Oz wujudingni tepekkur eylegil , herne istersen Ozungdin istegil" dep oz-ozini cuxinix , oz qimmitini mueyyenlexturuxni tekitleydu .
Bizde dunya qaraxlirimizning xekillinixide muhitning halqiliq rol oynaydighanliqi eniq . Xunglaxqimikin bizde ijtimaiy toptiki her bir xehsning qimmiti we roli mueyyenlexturulmidi . Hayatiy kuci urghup turghan bir xehsning etrapqa , muhitqa bolghan ijabiy tesirining telim-terbiyidin kop yuqiri bolidighanliqini hes qilix bizge nisip bolmidi . Gherpliklerdek "Xehsning qedir-qimmiti , eqliy yuksekliki , keskin emeliyetcanliqini oz urunixlirining mizaniy" we hayat paaliyetlirining yadrosi qilidighan heqiqiy riqabet engigha ige "Men degen Men" deyeleydighan ustun haraktir hasliqi bizning pishikimizgha ozlexmidi .

********* Dawami bar ... *********

[ Next Thread | Previous Thread | Next Message | Previous Message ]

Replies:

Aptori: Abdurehim Ablet (NT) -- hiyali, 13:19:08 06/12/01 Tue